
Łysak wspaniały
Gymnopilus junonius
Jak rozpoznać
- Kapelusz 5–15 cm (wyjątkowo więcej), złotożółty do pomarańczowobrązowego, suchy, drobno włóknisty.
- Blaszki żółte, potem rdzawobrązowe; wysyp zarodników rdzawy.
- Trzon gruby (1–3 cm), często zgrubiały u podstawy, z błoniastym pierścieniem, który ciemnieje od zarodników.
- Miąższ żółty, jędrny, bardzo gorzki; rośnie w kępach na drewnie.
Z bliska
rdzawe blaszkiSpód kapelusza
Blaszki żółte, potem rdzawobrązowe.
pierścieńTrzon
Trzon gruby z błoniastym pierścieniem, który ciemnieje od zarodników.
kępy na drewnieNasada trzonu
Nasada zgrubiała; rośnie w kępach na drewnie.
żółty, gorzkiPrzekrój
Miąższ żółty, jędrny, bardzo gorzki.
Zbliżenia to ilustracje AI. Każdą wątpliwość rozstrzyga grzyboznawca lub zielarz, nie zdjęcie.
Gdzie i kiedy rośnie
Lasy, parki i aleje, u podstawy żywych i martwych drzew liściastych, na pniakach i korzeniach. Od lata do późnej jesieni.
stylutmarkwimajczelipsiewrzpaźlisgru
Najczęściej pod: dąb, buk, inne liściaste, rzadziej iglaste (pnie, pniaki, korzenie).
Uwaga na sobowtóra
Maślanka wiązkowa. Maślanka jest mniejsza, siarkowożółta, ma zielonkawe, potem fioletowoczarne blaszki i brak wyraźnego pierścienia; łysak ma rdzawe blaszki, wysyp i pierścień.
Co naprawdę mówią badania
Psylocybina ma niską toksyczność fizyczną i bardzo rzadko kończy się wizytą na SOR, ale silnie wpływa na psychikę, więc główne ryzyka to panika, wypadki i pomyłka gatunkowa przy zbieraniu. Badania kliniczne nad depresją są obiecujące, choć efekty są mniejsze, niż sugerują nagłówki.
Gdzie w Polsce
Najwięcej notowań w bazie GBIF: łódzkie, mazowieckie, zachodniopomorskie, wielkopolskie, dolnośląskie.
Najczęstsze pytania
Czy łysak wspaniały jest jadalny?
Nie. To grzyb trujący. Niejadalny, gorzki, uznawany za trujący (neurotoksyczne związki). Psylocybinę wykryto w populacjach japońskich, a w okazach europejskich zwykle jej nie stwierdzano. Możliwe nudności, wymioty i zaburzenia świadomości.
Kiedy rośnie łysak wspaniały?
Lipiec – listopad. Lasy, parki i aleje, u podstawy żywych i martwych drzew liściastych, na pniakach i korzeniach. Od lata do późnej jesieni.
Łysak wspaniały: z czym łatwo go pomylić?
Najczęściej z gatunkiem Maślanka wiązkowa. Maślanka jest mniejsza, siarkowożółta, ma zielonkawe, potem fioletowoczarne blaszki i brak wyraźnego pierścienia; łysak ma rdzawe blaszki, wysyp i pierścień.
Gdzie w Polsce rośnie łysak wspaniały?
Najwięcej notowań (GBIF): łódzkie, mazowieckie, zachodniopomorskie, wielkopolskie, dolnośląskie. Najczęściej pod: dąb, buk, inne liściaste, rzadziej iglaste (pnie, pniaki, korzenie).