
Kołpaczek pośredni
Panaeolus cinctulus
Nazwy ludowe: kołpaczek ciemnobrzegi (Panaeolus subbalteatus)
Jak rozpoznać
- Kapelusz 1,5–6 cm, wypukły do dzwonkowatego, gładki, higrofaniczny: wilgotny ciemnobrązowy, schnąc jaśnieje.
- Przy brzegu często ciemniejszy pas (stąd „ciemnobrzegi”).
- Blaszki szare, z wiekiem czarne i cętkowane; wysyp zarodników czarny.
- Trzon brązowawy, kruchy, bez pierścienia; rośnie często kępkami.
Z bliska
cętkowane blaszkiSpód kapelusza
Blaszki szare, z wiekiem czarne i cętkowane; wysyp zarodników czarny.
kruchyTrzon
Trzon brązowawy, kruchy, bez pierścienia.
kępkiNasada trzonu
Rośnie często kępkami na kompoście, nawożonej trawie.
ciemny pasPrzekrój
Miąższ cienki, brązowawy; przy brzegu kapelusza ciemniejszy pas.
Zbliżenia to ilustracje AI. Każdą wątpliwość rozstrzyga grzyboznawca lub zielarz, nie zdjęcie.
Gdzie i kiedy rośnie
Nawożone łąki, kompost, obornik, pryzmy słomy i podłoża w pieczarkarniach. W Polsce rzadko notowany. Od wiosny do jesieni.
stylutmarkwimajczelipsiewrzpaźlisgru
Najczęściej pod: brak – nawożona ziemia, kompost, obornik, łąki.
Uwaga na sobowtóra
Stożkówka pomarszczona. Stożkówka ma rdzawobrązowe blaszki i zwykle pierścień; kołpaczek ma blaszki ciemnoszare do czarnych, cętkowane, bez pierścienia.
Prawo
Psylocybina i psylocyna są w Polsce substancjami psychotropowymi (ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii, grupa I-P); posiadanie grzybów, które je zawierają, jest karalne.
Co naprawdę mówią badania
Psylocybina ma niską toksyczność fizyczną i bardzo rzadko kończy się wizytą na SOR, ale silnie wpływa na psychikę, więc główne ryzyka to panika, wypadki i pomyłka gatunkowa przy zbieraniu. Badania kliniczne nad depresją są obiecujące, choć efekty są mniejsze, niż sugerują nagłówki.
Gdzie w Polsce
Najwięcej notowań w bazie GBIF: kujawsko-pomorskie, łódzkie, podlaskie, pomorskie, śląskie.
Najczęstsze pytania
Czy kołpaczek pośredni jest jadalny?
Nie. To grzyb trujący. Psylocybina (w organizmie przechodzi w psylocynę). Objawy zwykle po 20–60 min: rozszerzone źrenice, nudności, kołatanie serca, zaburzenia postrzegania i omamy, lęk; ustępują zwykle po ok. 4–6 h. Objawy pojawiające się dopiero po 6 h lub później sugerują pomyłkę z grzybem zawierającym amanityny (hełmówka, stożkówka) – wtedy natychmiast do szpitala. Bywał przypadkowo zjadany jako rzekomo jadalny.
Kiedy rośnie kołpaczek pośredni?
Maj – październik. Nawożone łąki, kompost, obornik, pryzmy słomy i podłoża w pieczarkarniach. W Polsce rzadko notowany. Od wiosny do jesieni.
Kołpaczek pośredni: z czym łatwo go pomylić?
Najczęściej z gatunkiem Stożkówka pomarszczona. Stożkówka ma rdzawobrązowe blaszki i zwykle pierścień; kołpaczek ma blaszki ciemnoszare do czarnych, cętkowane, bez pierścienia.
Gdzie w Polsce rośnie kołpaczek pośredni?
Najwięcej notowań (GBIF): kujawsko-pomorskie, łódzkie, podlaskie, pomorskie, śląskie. Najczęściej pod: brak – nawożona ziemia, kompost, obornik, łąki.