
Kamień filozoficzny
alchemia
Podcast
Tak wygląda w Twoim profilu
Ten artefakt czeka gdzieś w lesie. Gdy go znajdziesz podczas grzybobrania, jego animowana ikona zapali się w Twoich Trofeach, w Gablocie artefaktów. Legendarny artefakt daje 50 pkt w lidze.
Legendarna substancja poszukiwana przez alchemików, która miała zamieniać metale nieszlachetne w szlachetne i pozwalać sporządzić eliksir życia. Słynnym polskim alchemikiem był Michał Sędziwój, autor „Novum Lumen Chymicum” (1604).
Pochodzenie
Idea substancji, która przemienia metale, pojawia się w greckiej alchemii z Egiptu, u Zosimosa z Panopolis (ok. 300 r. n.e.). Rozwinęli ją alchemicy arabscy, m.in. autorzy pism przypisywanych Dżabirowi ibn Hajjanowi, a w XII w. trafiła do łacińskiej Europy, gdzie nazwano ją „lapis philosophorum”, kamieniem mędrców.
Historia
Alchemicy wierzyli, że wszystkie metale dojrzewają w ziemi ku doskonałości złota, a kamień filozoficzny może ten proces przyspieszyć. Aby go zdobyć, trzeba było przejść „Wielkie Dzieło” w kolejnych etapach nazywanych od barw: czernienie (nigredo), bielenie (albedo), żółknięcie (citrinitas) i czerwienienie (rubedo). Gotowy kamień opisywano zwykle jako czerwony proszek lub ciężki kryształ.
Najsłynniejszą legendą jest historia Nicolasa Flamela, paryskiego pisarza ksiąg z XIV w. Według opowieści spisanych dopiero w XVII w. kupił tajemniczą księgę Abrahama Żyda, latami szukał jej klucza i w 1382 r. przemienił rtęć w złoto. Fundacje Flamela na kościoły i szpitale miały być owocem kamienia, a do dziś krąży plotka, że wcale nie umarł.
Polskim bohaterem tej historii jest Michał Sędziwój (1566 do 1636). Według tradycji pomógł uwolnić z saskiego więzienia szkockiego alchemika Aleksandra Setona, zwanego Kosmopolitą, i otrzymał od niego tajemniczy proszek przemiany. Opowiada się, że pokazywał transmutację na dworze cesarza Rudolfa II w Pradze, a jego „Novum Lumen Chymicum” (1604) czytali alchemicy w całej Europie.
Sędziwój pracował też dla króla Zygmunta III Wazy, który sam interesował się alchemią. Według tradycji wybuch w królewskiej pracowni alchemicznej spowodował pożar Wawelu w połowie lat 90. XVI w., a niektórzy wiązali z nim nawet przeniesienie dworu do Warszawy, czego historycy nie potwierdzają. Na kamień filozoficzny polowali też Isaac Newton i wielu władców, ale nikt nigdy nie przedstawił prawdziwego dowodu.
Jak działa
Według alchemików odrobina kamienia rzucona na stopiony ołów lub rtęć zamieniała je w złoto lub srebro. Rozpuszczony w winie miał leczyć choroby i przedłużać życie. Zdobyć go mógł tylko ten, kto przeszedł całe „Wielkie Dzieło” alchemii.
Moce
- Przemiana metali: Szczypta kamienia rzucona na stopiony ołów lub rtęć miała zamieniać je w srebro lub złoto.
- Lek na wszystko: Rozpuszczony w napoju miał leczyć choroby i przywracać siły, stąd związek z eliksirem życia.
- Przedłużenie życia: Alchemicy wierzyli, że posiadacz kamienia może żyć znacznie dłużej niż zwykli ludzie.
- Doskonalenie duszy: W symbolicznym ujęciu Wielkie Dzieło oznaczało także przemianę i oczyszczenie samego alchemika.
Losy
Kamienia filozoficznego nigdy nie znaleziono, a współczesna chemia wyjaśniła, że przemiana pierwiastków zachodzi tylko w reakcjach jądrowych. Na Wawelu pokazuje się tradycyjne miejsce pracowni alchemicznej, a Sędziwój zapisał się w historii nauki opisami „pokarmu życia” w powietrzu, łączonego z tlenem.
W kulturze
Powieść J.K. Rowling „Harry Potter i Kamień Filozoficzny” (1997, polskie wydanie 2000) uczyniła z kamienia i Nicolasa Flamela postacie znane milionom czytelników. Sędziwoja przedstawił Jan Matejko na obrazie „Alchemik Sędziwój” (1867).
Ciekawostka
Michał Sędziwój jest uważany za prekursora odkrycia tlenu: pisał, że w powietrzu ukryta jest substancja niezbędna do życia. Jego dzieło wydawano w Europie dziesiątki razy.
