
Żankiel zwyczajny
Sanicula europaea L.
Nazwy ludowe: żankiel, sanikuła, Herba Saniculae
Tradycyjne zastosowanie
W medycynie ludowej ziele i liście stosowano przy krwawieniach i dla przyspieszenia gojenia ran. W Austrii do dziś znany jako ludowy środek na rany. Zawiera saponiny trójterpenowe, garbniki i pochodne kwasów hydroksycynamonowych; analiza z 2025 r. potwierdziła ten skład, ale skuteczności u ludzi nie zbadano. Nie ma monografii EMA.
Jak wygląda
Naga bylina cienistych lasów liściastych, 20–60 cm (rzadko do 120 cm). Liście odziomkowe na długich ogonkach, błyszczące, ciemnozielone, dłoniasto podzielone na 3–5 klinowatych, ząbkowanych odcinków. Łodyga prawie bezlistna. Drobne białe lub różowawe kwiaty w małych, kulistych, główkowatych baldaszkach. Owoce kuliste, 4–5 mm, pokryte haczykowatymi szczecinkami, czepiają się ubrań.
Zbiór
Zbiera się: ziele, liść, kłącze.
Kiedy: maj – lipiec.
Postać: napar, okład.
Sobowtóry
- jaskry (np. jaskier rozłogowy) – podobne dłoniaste liście w cienistych lasach, ale żółte kwiaty; trujące
- żywiec dziewięciolistny – w Austrii mylony w handlu z korzeniem żankiela
- jarzmianka większa – też główkowate baldaszki, ale z dużymi, barwnymi pokrywkami
Gdzie rośnie
Rośnie w cienistych buczynach i lasach liściastych. Ma drobne białe kwiaty w główkach.
Legendy i dawne wierzenia
Łacińska nazwa Sanicula pochodzi od słowa zdrowie. Średniowieczne przysłowie mówiło: kto ma żankiel, nie potrzebuje chirurga.
Informacje mają charakter edukacyjny i opisują tradycyjne stosowanie wg monografii EMA/HMPC (Europejskiej Agencji Leków i jej komitetu ds. leków roślinnych).Nie zastępują porady lekarza ani farmaceuty. Nigdy nie spożywaj rośliny, której nie rozpoznajesz na 100%.