
Wielkie pytanie
Kula czy płaska?
Śledztwo w sprawie kształtu Ziemi
✦ Potwierdzone
Ziemia jest kulą, a dokładniej lekko spłaszczoną na biegunach kulą (promień na równiku 6378 km, na biegunach 6357 km). To jedna z najlepiej sprawdzonych rzeczy w nauce.
Twierdzenia i dowody
- Płaskoziemcy: Horyzont zawsze wygląda płasko. Dowody: Ziemia jest ogromna. Z wysokości oczu horyzont jest tylko 5 km od ciebie, więc krzywizny nie widać. Z samolotu ledwo, z balonu na 35 km wyraźnie.
- Płaskoziemcy: Woda zawsze szuka poziomu, więc ocean musi być płaski. Dowody: Poziom to kierunek prostopadły do grawitacji. Grawitacja ciągnie do środka Ziemi, więc powierzchnia oceanu układa się w kulę.
- Płaskoziemcy: Gdyby Ziemia się kręciła, czulibyśmy to. Dowody: Ruchu jednostajnego się nie czuje, jak w samolocie. Ziemia obraca się raz na dobę, bardzo łagodnie. Obrót widać za to w wahadle Foucaulta i w wirach huraganów, które na północy kręcą się w lewo, a na południu w prawo.
- Płaskoziemcy: Zdjęcia z kosmosu to fałszerstwa. Dowody: Robią je agencje wielu krajów, które ze sobą rywalizują, prywatne firmy i amatorzy z balonami. Stację kosmiczną widać gołym okiem, gdy przelatuje nad Polską.
- Płaskoziemcy: Antarktyda to lodowy mur wokół płaskiej Ziemi. Dowody: Ludzie przechodzą Antarktydę na przełaj, np. Børge Ousland sam w 1997 roku. Działa tam kilkadziesiąt stacji badawczych. Lot Santiago–Sydney trwa około 14 godzin, a na płaskiej mapie byłby kilka razy dłuższy.
- Płaskoziemcy: Słońce to mała lampa krążąca nisko nad dyskiem. Dowody: Lampa oddalając się, malałaby. Słońce przy zachodzie ma ten sam rozmiar i chowa się za horyzontem od dołu. Na płaskiej Ziemi zawsze byłoby gdzieś widać jego światło.
- Płaskoziemcy: Statek znika przez perspektywę, a lornetka go przywraca. Dowody: Perspektywa zmniejsza wszystko równo. Statek znika od dołu: najpierw kadłub, potem maszty. Lornetka powiększa, ale kadłuba schowanego za krzywizną nie przywróci.
- Płaskoziemcy: Na kanale Bedford nie widać krzywizny. Dowody: Nad wodą światło się zakrzywia (refrakcja). Wallace w 1870 roku ustawił tyczki na równej wysokości i środkowa wystawała nad linię. Krzywizna była.
Sprawdź sam
Płaskoziemcy mają rację w jednym: warto sprawdzać samemu, a nie wierzyć na słowo. Dlatego poniżej są doświadczenia, które zrobisz bez żadnej agencji kosmicznej.
- Statek za horyzontem: Weź lornetkę nad Bałtyk i patrz na odpływający duży statek. Najpierw zniknie kadłub, potem nadbudówka, na końcu maszty.
- Cień na Księżycu: Podczas zaćmienia Księżyca cień Ziemi jest zawsze okrągły, czy Księżyc stoi wysoko, czy nisko. Okrągły cień z każdej strony rzuca tylko kula.
- Dwa patyki jak Eratostenes: Umów się z kimś z drugiego końca Polski. W tym samym słonecznym południu zmierzcie cień pionowego patyka. Kąty będą różne, a z różnicy obliczysz obwód Ziemi. Spróbuj w kalkulatorze.
- Gwiazda Polarna: Wysokość Gwiazdy Polarnej nad horyzontem równa się twojej szerokości geograficznej: w Gdańsku około 54°, w Zakopanem około 49°. Krzyża Południa z Polski nie zobaczysz wcale.
- Zadzwoń do Japonii: Gdy u nas jest południe, w Tokio jest 19 lub 20, a w Nowym Jorku 6 rano. Słońce oświetla zawsze połowę kuli.
- Dwa zachody słońca: Połóż się na plaży i patrz, aż słońce zniknie. Wtedy szybko wstań. Zobaczysz je jeszcze raz, bo z wyższego punktu widać dalej za krzywiznę.
Jak ludzie poznawali kształt Ziemi
- ok. 500 p.n.e. · Pitagorejczycy: Pierwsi Grecy mówią o kulistej Ziemi.
- ok. 350 p.n.e. · Arystoteles: Dowodzi kulistości: cień Ziemi na Księżycu jest zawsze okrągły, a gwiazdy zmieniają się, gdy jedziesz na południe.
- ok. 240 p.n.e. · Eratostenes: Mierzy cień w Aleksandrii i Syene i oblicza obwód Ziemi z błędem kilku do kilkunastu procent.
- 1230 · Średniowiecze: Podręcznik Sacrobosco O sferze uczy studentów w całej Europie, że Ziemia jest kulą. Mit o płaskiej Ziemi w średniowieczu powstał dopiero w XIX wieku.
- 1519–1522 · Magellan i Elcano: Pierwsze opłynięcie świata. Płyną na zachód i wracają ze wschodu.
- 1838 · Bedford Level: Samuel Rowbotham patrzy wzdłuż 10 km kanału i twierdzi, że krzywizny nie widać. Rodzi się nowoczesny ruch płaskoziemców.
- 1870 · Alfred Wallace: Powtarza doświadczenie z tyczkami równej wysokości i pokazuje krzywiznę. Wygrywa zakład.
- 1961 · Gagarin: Pierwszy człowiek okrąża Ziemię w kosmosie.
- 1972 · Błękitna Kulka: Załoga Apollo 17 fotografuje całą, okrągłą Ziemię.
- od 2014 · Powrót płaskoziemców: Filmy w internecie ożywiają ruch. Dziś każdy amator może wypuścić balon z kamerą na 30 km i sam to sprawdzić.