
Wóz samobieżny
Pradziadek samochodu, napędzany sprężyną
✦ Potwierdzone
Czterysta lat przed pierwszym samochodem Leonardo narysował wózek, który jedzie sam. Bez konia, bez ludzi, z trasą ustawioną z góry jak w zabawce.
Kto: Leonardo da Vinci · Kiedy: ok. 1478 · Gdzie: Florencja
Sprawdzono: Działające modele zbudowano według rysunku. Wóz jedzie kilkadziesiąt metrów i skręca tam, gdzie go zaprogramowano.
Opowieść
Na jednej z kart Kodeksu Atlantyckiego jest szkic, który przez stulecia uchodził za zagadkę. Widać koła zębate, bębny i dziwne krzywki, ale nie było wiadomo, do czego to służy.
Dopiero badacze pod koniec XX wieku zrozumieli, że to wózek z własnym napędem. Siłę dają dwie sprężyny schowane w bębnach. Leonardo wiedział, że sprężyna słabnie, gdy się rozkręca, więc dodał wahadłowe koło jak w zegarze. Dzięki niemu wózek jedzie równo.
Najpiękniejsze jest sterowanie. Krzywki z kołkami ustawia się przed startem, a wóz sam skręca w zaplanowanych miejscach. To jakby pierwszy zapisany program ruchu.
Prawdopodobnie miał jeździć podczas dworskich przedstawień i zadziwiać gości. Dziś kopie stoją w muzeach, między innymi w Clos Lucé we Francji, gdzie Leonardo spędził ostatnie lata życia.
Jak to działa
- Sprężyny: Dwie sprężyny w bębnach nakręca się ręcznie. Rozkręcając się, obracają koła zębate i tylne koła.
- Regulator: Koło wahadłowe, podobne do tego w zegarze, hamuje sprężynę. Wóz nie wyrywa do przodu, tylko jedzie równym tempem.
- Program: Krzywki na kole decydują, kiedy przednie koło skręca. Zmieniasz ich ustawienie i wóz jedzie inną trasą.
Sprawdź sam
- Wózek na gumkę: Do pudełka po zapałkach przymocuj dwie osie z nakrętek od butelek. Nawiń gumkę na tylną oś i puść. Gumka działa jak sprężyna Leonarda.
- Hamulec: Puść wózek raz bez niczego, a raz z kawałkiem papieru, który ociera o koło. Z hamulcem jedzie wolniej, ale dalej i równiej. To idea regulatora.
- Zaplanuj trasę: Narysuj na kartce trasę z trzema zakrętami i zapisz ją jak program: prosto 30 cm, w lewo, prosto 20 cm. Tak myślał Leonardo, ustawiając krzywki.
Co wiadomo na pewno
Szkic jest w Kodeksie Atlantyckim. Rekonstrukcje zbudowane według rysunku jeżdżą i skręcają według ustawienia krzywek. Wóz był zabawką dworską, a nie pojazdem do przewożenia ludzi.
Dlaczego zaginęło: Kodeks Atlantycki przez stulecia leżał w bibliotekach, a znaczenie tego szkicu odczytano dopiero w XX wieku.