Wejdź do lasu
Wóz samobieżny
Pracownia Leonarda

Wóz samobieżny

Pradziadek samochodu, napędzany sprężyną

✦ Potwierdzone

Czterysta lat przed pierwszym samochodem Leonardo narysował wózek, który jedzie sam. Bez konia, bez ludzi, z trasą ustawioną z góry jak w zabawce.

Kto: Leonardo da Vinci · Kiedy: ok. 1478 · Gdzie: Florencja

Zobacz ilustrowaną historięzdjęcia, animacje i doświadczenia do zrobienia samemu

Sprawdzono: Działające modele zbudowano według rysunku. Wóz jedzie kilkadziesiąt metrów i skręca tam, gdzie go zaprogramowano.

Opowieść

Na jednej z kart Kodeksu Atlantyckiego jest szkic, który przez stulecia uchodził za zagadkę. Widać koła zębate, bębny i dziwne krzywki, ale nie było wiadomo, do czego to służy.

Dopiero badacze pod koniec XX wieku zrozumieli, że to wózek z własnym napędem. Siłę dają dwie sprężyny schowane w bębnach. Leonardo wiedział, że sprężyna słabnie, gdy się rozkręca, więc dodał wahadłowe koło jak w zegarze. Dzięki niemu wózek jedzie równo.

Najpiękniejsze jest sterowanie. Krzywki z kołkami ustawia się przed startem, a wóz sam skręca w zaplanowanych miejscach. To jakby pierwszy zapisany program ruchu.

Prawdopodobnie miał jeździć podczas dworskich przedstawień i zadziwiać gości. Dziś kopie stoją w muzeach, między innymi w Clos Lucé we Francji, gdzie Leonardo spędził ostatnie lata życia.

Jak to działa

  1. Sprężyny: Dwie sprężyny w bębnach nakręca się ręcznie. Rozkręcając się, obracają koła zębate i tylne koła.
  2. Regulator: Koło wahadłowe, podobne do tego w zegarze, hamuje sprężynę. Wóz nie wyrywa do przodu, tylko jedzie równym tempem.
  3. Program: Krzywki na kole decydują, kiedy przednie koło skręca. Zmieniasz ich ustawienie i wóz jedzie inną trasą.

Sprawdź sam

  1. Wózek na gumkę: Do pudełka po zapałkach przymocuj dwie osie z nakrętek od butelek. Nawiń gumkę na tylną oś i puść. Gumka działa jak sprężyna Leonarda.
  2. Hamulec: Puść wózek raz bez niczego, a raz z kawałkiem papieru, który ociera o koło. Z hamulcem jedzie wolniej, ale dalej i równiej. To idea regulatora.
  3. Zaplanuj trasę: Narysuj na kartce trasę z trzema zakrętami i zapisz ją jak program: prosto 30 cm, w lewo, prosto 20 cm. Tak myślał Leonardo, ustawiając krzywki.

Co wiadomo na pewno

Szkic jest w Kodeksie Atlantyckim. Rekonstrukcje zbudowane według rysunku jeżdżą i skręcają według ustawienia krzywek. Wóz był zabawką dworską, a nie pojazdem do przewożenia ludzi.

Dlaczego zaginęło: Kodeks Atlantycki przez stulecia leżał w bibliotekach, a znaczenie tego szkicu odczytano dopiero w XX wieku.

Źródła