
Zapowiedź holografii
Pomysł, który wyprzedził Nagrodę Nobla o pół wieku
✦ Potwierdzone
W 1920 roku polski fizyk opisał, jak zapisać obraz na płytce, a potem odtworzyć go światłem. Nagrodę Nobla za holografię dostał ktoś inny w 1971 roku.
Kto: Mieczysław Wolfke · Kiedy: 1912–1920 · Gdzie: Karlsruhe, Zurych
Opowieść
Mieczysław Wolfke (1883–1947) urodził się w Łasku. Jako 12-latek napisał rozprawę o podróżach międzyplanetarnych statkami na odrzut. Jako 17-latek opracował urządzenie do przesyłania obrazów i dostał na nie patent w Rosji.
W 1912 roku pracował przez kilka miesięcy w Karlsruhe u krystalografa Ottona Lehmanna. Zauważył, że obraz kryształu można najpierw zapisać na płytce fotograficznej promieniami rentgena, a potem odczytać go w powiększeniu zwykłym światłem.
W 1920 roku opisał ten pomysł w niemieckim czasopiśmie fizycznym. Nie próbował go jednak sprawdzić doświadczalnie. Docentem w Zurychu został z recenzją Alberta Einsteina.
Po powrocie do Polski badał hel w ekstremalnym zimnie. Jego doświadczenia w Lejdzie przyczyniły się do odkrycia dwóch odmian ciekłego helu i zestalenia helu pod ciśnieniem.
Holografię zbudował w 1947 roku Dennis Gabor i w 1971 roku dostał za nią Nagrodę Nobla. Polscy historycy nauki uważają Wolfkego za jej prekursora.
Jak to działa
- Zapis: Światło odbite od przedmiotu spotyka się z drugą wiązką i tworzy na kliszy wzór prążków. Klisza zapisuje nie sam obraz, ale ten wzór.
- Odczyt: Gdy oświetli się kliszę znowu, prążki uginają światło i odtwarzają obraz przedmiotu.
- Dwa kroki: Wolfke zaproponował właśnie to: zapisać jednym rodzajem promieni, odczytać innym, w powiększeniu.
Sprawdź sam
- Hologram w portfelu: Znajdź hologram na banknocie albo karcie płatniczej. Przechylaj go powoli. Obraz zmienia kolor i jakby się przesuwa, bo prążki odbijają światło różnie pod różnym kątem.
- Tęcza z płyty: Poświeć latarką na starą płytę CD. Rowki jak gęsta siatka rozszczepiają światło na tęczę. Wolfke pisał doktorat właśnie o takich siatkach.
- Bańka mydlana: Zrób bańkę mydlaną i obserwuj kolory na jej powierzchni. To dwie wiązki światła nakładają się na siebie, tak jak w hologramie.
Co wiadomo na pewno
Praca Wolfkego z 1920 roku o optycznym obrazowaniu sieci molekularnych istnieje i opisuje dwustopniowe obrazowanie, będące zalążkiem holografii. Wolfke nie zrealizował go w praktyce. Działającą holografię pokazał Dennis Gabor w 1947 roku.