Wejdź do lasu
Zapowiedź holografii
Polscy wynalazcy zapomniani przez świat

Zapowiedź holografii

Pomysł, który wyprzedził Nagrodę Nobla o pół wieku

✦ Potwierdzone

W 1920 roku polski fizyk opisał, jak zapisać obraz na płytce, a potem odtworzyć go światłem. Nagrodę Nobla za holografię dostał ktoś inny w 1971 roku.

Kto: Mieczysław Wolfke · Kiedy: 1912–1920 · Gdzie: Karlsruhe, Zurych

Zobacz ilustrowaną historięzdjęcia, animacje i doświadczenia do zrobienia samemu

Opowieść

Mieczysław Wolfke (1883–1947) urodził się w Łasku. Jako 12-latek napisał rozprawę o podróżach międzyplanetarnych statkami na odrzut. Jako 17-latek opracował urządzenie do przesyłania obrazów i dostał na nie patent w Rosji.

W 1912 roku pracował przez kilka miesięcy w Karlsruhe u krystalografa Ottona Lehmanna. Zauważył, że obraz kryształu można najpierw zapisać na płytce fotograficznej promieniami rentgena, a potem odczytać go w powiększeniu zwykłym światłem.

W 1920 roku opisał ten pomysł w niemieckim czasopiśmie fizycznym. Nie próbował go jednak sprawdzić doświadczalnie. Docentem w Zurychu został z recenzją Alberta Einsteina.

Po powrocie do Polski badał hel w ekstremalnym zimnie. Jego doświadczenia w Lejdzie przyczyniły się do odkrycia dwóch odmian ciekłego helu i zestalenia helu pod ciśnieniem.

Holografię zbudował w 1947 roku Dennis Gabor i w 1971 roku dostał za nią Nagrodę Nobla. Polscy historycy nauki uważają Wolfkego za jej prekursora.

Jak to działa

  1. Zapis: Światło odbite od przedmiotu spotyka się z drugą wiązką i tworzy na kliszy wzór prążków. Klisza zapisuje nie sam obraz, ale ten wzór.
  2. Odczyt: Gdy oświetli się kliszę znowu, prążki uginają światło i odtwarzają obraz przedmiotu.
  3. Dwa kroki: Wolfke zaproponował właśnie to: zapisać jednym rodzajem promieni, odczytać innym, w powiększeniu.

Sprawdź sam

  1. Hologram w portfelu: Znajdź hologram na banknocie albo karcie płatniczej. Przechylaj go powoli. Obraz zmienia kolor i jakby się przesuwa, bo prążki odbijają światło różnie pod różnym kątem.
  2. Tęcza z płyty: Poświeć latarką na starą płytę CD. Rowki jak gęsta siatka rozszczepiają światło na tęczę. Wolfke pisał doktorat właśnie o takich siatkach.
  3. Bańka mydlana: Zrób bańkę mydlaną i obserwuj kolory na jej powierzchni. To dwie wiązki światła nakładają się na siebie, tak jak w hologramie.

Co wiadomo na pewno

Praca Wolfkego z 1920 roku o optycznym obrazowaniu sieci molekularnych istnieje i opisuje dwustopniowe obrazowanie, będące zalążkiem holografii. Wolfke nie zrealizował go w praktyce. Działającą holografię pokazał Dennis Gabor w 1947 roku.

Źródła