Wejdź do lasu
Skrzydła Jana Wnęka
Polscy wynalazcy zapomniani przez świat

Skrzydła Jana Wnęka

Chłopski Ikar znad Dunajca

☾ Niepotwierdzone

Cieśla i rzeźbiarz z małopolskiej wsi miał skoczyć z kościelnej wieży na skrzydłach z jesionu i płótna i przelecieć nad tłumem. Ćwierć wieku przed Lilienthalem. Czy to się naprawdę stało?

Kto: Jan Wnęk · Kiedy: 1865–1869 · Gdzie: Odporyszów koło Tarnowa

Zobacz ilustrowaną historięzdjęcia, animacje i doświadczenia do zrobienia samemu

Opowieść

Jan Wnęk (1828–1869) był synem chłopów pańszczyźnianych. Nauczył się ciesielki i rzeźby. Dla proboszcza w Odporyszowie wyrzeźbił z drewna lipowego od 300 do 500 figur, które można oglądać do dziś.

Godzinami obserwował ptaki szybujące nad łąkami. Według relacji z jesionowych listewek i lnianego płótna nasączonego pokostem zbudował skrzydła i ogon. Przypinał je pasami do ciała, a strzemionami przy nogach wyginał końce skrzydeł.

Najpierw miał latać ze wzgórz. 19 maja 1866 roku, w czasie odpustu, według świadków wystartował z pomostu na wieży kościoła w Odporyszowie i przeleciał nad tłumem. Relacje mówią o około 2 kilometrach.

Według relacji w czerwcu 1869 roku w locie pękł pas uprzęży. Wnęk spadł i po kilku tygodniach zmarł 10 lipca 1869 roku. Mieszkańcy spalili skrzydła. Wspomnienia świadków spisał profesor Tadeusz Seweryn dopiero 66 lat później, gdy żyjący jeszcze ludzie pamiętali to z dzieciństwa.

Jak to miało działać

  1. Skrzydła jak u ptaka: Rama z jesionu, płótno i linki. Skrzydło miało ważyć około 8 kilogramów.
  2. Sterowanie: Pilot naciskał nogami strzemiona i przez linki wyginał końce skrzydeł. Podobnie sterowali pierwsi lotnicy na początku XX wieku.
  3. Wysoki start: Wieża stoi na wydmie, razem około 95 metrów nad doliną. To dość, żeby szybować, jeśli skrzydło jest dobre i wieje odpowiedni wiatr.

Śledztwo: fakty i teorie

Udokumentowane

Teorie

Czego nie wiemy: Jak naprawdę wyglądały skrzydła. Ile było lotów i jak daleko sięgały. Czy w ówczesnej prasie albo w kronice parafialnej jest jakaś wzmianka. Niektórzy biografowie twierdzą, że pisały o nim gazety w latach 1868–1869, ale nie podają tytułów ani dat.

Sprawdź sam

  1. Lotki z papieru: Złóż papierowy samolot. Zegnij lekko w górę tylną krawędź jednego skrzydła, a drugiego w dół. Rzuć. Samolot skręca, tak jak Wnęk miał sterować końcami skrzydeł.
  2. Bociany w kominie: W ciepły, słoneczny dzień obserwuj bociany albo myszołowy. Krążą w kółko i wznoszą się bez machania. Łapią ciepłe powietrze, na to samo liczył Wnęk.
  3. Szybowanie z kartki: Upuść płasko kartkę A4, a potem tę samą kartkę złożoną w lekki łuk z obciążonym przodem spinaczem. Zobacz, która leci dalej. Kształt skrzydła robi różnicę.

Co wiadomo na pewno

Szybowanie na skrzydłach z drewna i płótna jest możliwe, co pokazał Lilienthal w latach 90. XIX wieku. Nie ma jednak żadnego dokumentu z czasów Wnęka, który potwierdzałby jego loty. Wszystko opiera się na wspomnieniach spisanych po kilkudziesięciu latach.

Źródła