
Kość udowa i wieża Eiffla
Piękna historia z prawdziwym początkiem i dopisanym końcem
◐ Badane
Anatom pokazał inżynierowi przeciętą kość udową. Inżynier zawołał: „To mój dźwig!”. Czy dwadzieścia lat później z tej kości wyrosła wieża Eiffla?
Kto: Hermann von Meyer, Karl Culmann, Maurice Koechlin · Kiedy: 1866–1889 · Gdzie: Zurych, Szwajcaria i Paryż, Francja
Natura i wynalazek
Wnętrze głowy kości udowej to gąbczasta sieć beleczek. Układają się one wzdłuż linii, którymi biegną naciski od ciężaru ciała.
Statyka graficzna, czyli rysowanie linii sił w konstrukcjach, oraz kratownice, które dają dużą wytrzymałość przy małej ilości materiału.
Opowieść
W latach 60. XIX wieku w Zurychu anatom Hermann von Meyer badał przekroje kości. Zauważył, że beleczki w głowie kości udowej nie leżą bezładnie, tylko tworzą łuki, jakby ktoś je zaprojektował.
Pokazał rysunki Karlowi Culmannowi, profesorowi inżynierii, który właśnie rozwijał statykę graficzną. Culmann rozpoznał w nich linie naprężeń, jakie wyliczał dla zakrzywionego żurawia. Spotkanie zainspirowało chirurga Juliusa Wolffa, który ogłosił, że kość przebudowuje się zgodnie z obciążeniem. To dziś prawo Wolffa.
Teraz dopisany koniec. Często słyszymy, że wieżę Eiffla zaprojektowano na wzór kości udowej. Projekt rzeczywiście narysował Maurice Koechlin, który w latach 1873–1877 studiował w Zurychu właśnie u Culmanna. Mógł znać historię kości.
Nie ma jednak żadnego zapisu, że Koechlin albo Eiffel myśleli o kości. Biomimetyk Julian Vincent nazywa tę wersję bajką. Wieżę liczono na parcie wiatru, a jej kształt wynika z rachunków. Wspólnym przodkiem kości i wieży jest raczej ten sam sposób myślenia o siłach.
Jak to działa
- Linie nacisku: Ciężar ciała naciska na głowę kości z góry i z boku. Beleczki ustawiają się wzdłuż kierunków ściskania i rozciągania.
- Mało materiału: Kość jest w środku pusta i ażurowa. Materiał jest tylko tam, gdzie płyną siły.
- Kratownica: Wieża Eiffla też jest ażurowa: żelazne kraty biorą siły, a reszta to powietrze. Dlatego waży mniej, niż sugeruje jej wielkość.
Śledztwo: fakty i teorie
Udokumentowane
- Meyer i Culmann porównali beleczki kości udowej z liniami naprężeń w żurawiu w latach 60. XIX wieku.
- Maurice Koechlin studiował w latach 1873–1877 na Politechnice w Zurychu u Carla Culmanna.
- Koechlin i Émile Nouguier są autorami pierwszego projektu wieży z 1884 roku.
Teorie
- Wieża skopiowana z kości. Argumenty zwolenników: Koechlin znał szkołę Culmanna, a kształt wieży przypomina rozszerzającą się ku dołowi kość. Co mówią dokumenty: Brak notatek, listów czy wypowiedzi łączących projekt z kością.
- Wspólna szkoła myślenia. Argumenty zwolenników: Culmann uczył, jak rysować przepływ sił. Z tej samej metody korzystał opis kości i projekt kratownic. Co mówią dokumenty: Studia Koechlina u Culmanna są potwierdzone w biografiach.
Czego nie wiemy: Czy Koechlin kiedykolwiek widział rysunki kości Meyera. Czy żuraw Culmanna był rysowany jako zakrzywiony od początku, czy dopasowano go później do kości.
Sprawdź sam
- Kość z rosołu: Poproś w domu o przeciętą kość z rosołu albo od rzeźnika. Obejrzyj gąbczasty środek przez lupę. Zobaczysz beleczki ułożone w łuki.
- Wieża z makaronu: Zbuduj z suchego spaghetti i plasteliny dwie wieże tej samej wysokości: jedną pełną, drugą z trójkątów. Sprawdź, która uniesie więcej monet przy mniejszej liczbie patyczków.
- Słomka i papier: Zwiń kartkę w rurkę i postaw na niej książkę. Potem złóż taką samą kartkę na płasko i spróbuj tego samego. Kształt robi z papieru konstrukcję.
Co wiadomo na pewno
Spotkanie Meyera i Culmanna z lat 60. XIX wieku jest dobrze udokumentowane i dało początek prawu Wolffa. Koechlin rzeczywiście był uczniem Culmanna. Bezpośredni wpływ kości udowej na projekt wieży Eiffla nie ma żadnego dokumentu i specjaliści uznają go za dopowiedzenie.