
Płetwy humbaka
Guzy, które wyglądały na błąd rzeźbiarza
✦ Potwierdzone
Biolog zobaczył figurkę humbaka i pomyślał, że artysta pomylił się: guzy były na przedniej krawędzi płetwy. Sprawdził prawdziwego wieloryba. Artysta miał rację.
Kto: Frank Fish · Kiedy: 1995–2011 · Gdzie: Pensylwania, USA
Natura i wynalazek
Humbak ma płetwy piersiowe długie na jedną trzecią ciała. Na ich przedniej krawędzi siedzi kilka do kilkunastu dużych guzów, które pomagają mu ostro skręcać przy polowaniu.
Łopaty wentylatorów i turbin wiatrowych, stery i skrzydła z falistą przednią krawędzią, które później tracą siłę nośną.
Opowieść
Humbak waży kilkadziesiąt ton, a mimo to robi pod wodą pętle i ciasne zakręty. Poluje, otaczając ławice ryb ścianą bąbelków, i musi się przy tym obracać jak tancerz.
Frank Fish, biolog z Pensylwanii, badał pływanie zwierząt. W sklepie z pamiątkami w okolicach Bostonu zobaczył figurkę humbaka z guzami na przedniej krawędzi płetwy i uznał, że rzeźbiarz się pomylił. Każdy inżynier wiedział przecież, że przednia krawędź skrzydła ma być gładka.
Fish razem z inżynierami zbudował modele płetw i włożył je do tunelu aerodynamicznego. Płetwa z guzami przestawała nieść później, przy bardziej stromym ustawieniu, i nie traciła siły nagle, tylko łagodnie.
Z tego pomysłu powstała firma WhalePower i łopatki wentylatorów z falistą krawędzią. Pomysł testowano też na turbinach wiatrowych, sterach i w lotnictwie. Nie wszędzie się przyjął, bo zalety widać głównie przy dużych kątach, ale zasada działa.
Jak to działa
- Kanały: Guzy dzielą przepływ nad płetwą na węższe strumienie. Między guzami powstają małe wiry.
- Wiry trzymają: Wiry wciągają szybką wodę w głąb i nie pozwalają jej oderwać się od powierzchni. Płetwa dłużej utrzymuje siłę nośną.
- Łagodne przeciągnięcie: Zwykłe skrzydło przy zbyt stromym kącie nagle traci nośność. Z guzami spadek jest stopniowy, więc łatwiej nad nim panować.
Sprawdź sam
- Ręka za oknem: Na postoju poproś dorosłego o wentylator ustawiony na małe obroty. Trzymaj przed nim płaską dłoń i powoli podnoś jej przód. W pewnej chwili poczujesz, że ciąg w górę słabnie. To przeciągnięcie.
- Dwa skrzydła z kartonu: Wytnij dwa jednakowe skrzydła z kartonu. W jednym naklej na przednią krawędź kilka kulek z plasteliny. Puszczaj je jak szybowce z tej samej wysokości i porównaj lot.
- Policz guzy: Obejrzyj w internecie zdjęcia humbaka z bliska i policz guzy na płetwie. Sprawdź, czy maleją w stronę końca płetwy.
Co wiadomo na pewno
Doświadczenia w tunelach aerodynamicznych pokazały, że guzy opóźniają przeciągnięcie, zwiększają maksymalną siłę nośną i zmniejszają opór (Fish i in., Integrative and Comparative Biology, 2011). Korzyść zależy od wielkości i rozstawu guzów oraz od warunków przepływu.