
Wielka Tartaria
Zaginione imperium, które zniknęło z podręczników?
☾ Niepotwierdzone
Na starych mapach ogromny obszar Azji nosi nazwę Tartaria. W internecie krąży teoria, że było to zaawansowane imperium, które celowo wymazano z historii.
Kto: Teoria z internetu (od ok. 2016) · Kiedy: mapy XVI–XIX w. · Gdzie: Azja Środkowa i Syberia
Opowieść
Otwierasz starą mapę z XVIII wieku. Od Morza Kaspijskiego po Pacyfik ciągnie się kraj podpisany „Tartaria”. W encyklopedii Britannica z 1771 roku opisano ją jako ogromny kraj w północnej części Azji.
Zwolennicy teorii mówią: to było imperium z wiedzą, której my nie mamy. Darmowa energia z powietrza, wspaniałe budowle na całym świecie. Po nim przyszła katastrofa i ktoś przepisał historię.
W polskim i rosyjskim internecie Tartarię często łączy się ze Słowianami: miała być pradawnym siedliskiem Słowian i Ariów. Te wątki wywodzą się z rosyjskiej „alternatywnej historii”, m.in. z „Nowej chronologii” Anatolija Fomenki z lat 90.
To piękna opowieść o zaginionym świecie. Sprawdźmy, co z niej zostaje, gdy zestawimy ją ze źródłami.
Teoria kontra historycy
- Teoria: Tartaria jest na setkach starych map, więc musiała być państwem. Historycy: Tartaria to nazwa, jaką Europejczycy nadawali całej słabo znanej im Azji, od Tatarów. Tak samo pisali „Terra incognita”. Rosyjskie Towarzystwo Geograficzne ma te mapy w zbiorach i potwierdza: nazwa była, państwa nie było.
- Teoria: Encyklopedia Britannica z 1771 roku opisuje Tartarię jako największy kraj świata. Historycy: Ten sam wpis dzieli ją na części rządzone przez różnych władców: Rosję, Chiny i ludy koczownicze. To opis regionu, nie jednego imperium.
- Teoria: Tartarię wymazano z historii, bo była zbyt potężna. Historycy: Historia tych ziem jest dobrze opisana: Złota Orda, chanaty, imperium Mongołów, kolonizacja Syberii. Brak tylko śladów jednego zaginionego państwa: monet, dokumentów, pism, grobowców.
- Teoria: Tartaria była siedliskiem Słowian. Historycy: Mieszkały tam głównie ludy tureckie, mongolskie i tunguskie, a od XVI wieku coraz więcej rosyjskich osadników. Kolebka Słowian, według archeologów i językoznawców, leżała w Europie Środkowo-Wschodniej, między Wisłą a Dnieprem.
Jak to miało działać
- Skąd nazwa: Tatarzy to lud, ale Europejczycy kojarzyli ich z greckim Tartarem, czyli podziemnym piekłem. Tak powstała „Tartaria”.
- Gdzie to jest: Na mapach: od Morza Kaspijskiego i Uralu po Pacyfik, czyli dzisiejszy Kazachstan, Syberia, Mongolia i Mandżuria.
- Dlaczego zniknęła: W XIX wieku Europejczycy lepiej poznali Azję i zaczęli nazywać jej części po imieniu. „Tartaria” po prostu wyszła z użycia.
Śledztwo: fakty i teorie
Udokumentowane
- Setki map: Nazwa Tartaria (ang. Tartary) widnieje na setkach europejskich map od XVI do XIX wieku, często na ogromnym obszarze Azji.
- Encyklopedia z 1771: Pierwsze wydanie Encyclopaedia Britannica (1771) ma hasło „Tartary” opisujące wielki kraj na północy Azji.
- Miasta pałaców na kilka miesięcy: Wystawy światowe stawiały całe dzielnice wspaniałych gmachów, np. Białe Miasto w Chicago w 1893 roku, a po kilku miesiącach je burzyły.
- Podnoszone ulice: W XIX wieku Chicago, Seattle i inne miasta podniosły poziom ulic o metr i więcej, więc dawne parterowe okna znalazły się pod ziemią.
Teorie
- Teoria: zaginione imperium. Argumenty zwolenników: Wielkie państwo na mapach i w encyklopedii nagle znika, a podobna wspaniała architektura pojawia się na całym świecie. Zasypane parterowe okna wyglądają jak ślad katastrofy. Co mówią dokumenty: Dla Europejczyków Tartaria oznaczała słabo znane ziemie Syberii i Azji Środkowej, zamieszkane przez wiele ludów. Mapy dzielą ją na kilka części, np. Tartarię Moskiewską i Chińską. Nie znamy monet, praw ani kronik jednego państwa.
- Teoria: gmachy zbudowała stara cywilizacja. Argumenty zwolenników: Budynki z XIX wieku są zbyt piękne i zbyt szybko postawione, a stare zdjęcia pokazują puste miasta. Co mówią dokumenty: Przy wielu z nich zachowały się plany, rachunki, zdjęcia z budowy i nazwiska architektów, np. Daniela Burnhama dla Chicago 1893. Puste ulice na starych zdjęciach to skutek długiego naświetlania: ruch się nie utrwalał.
Czego nie wiemy: Historia ludów Syberii i Azji Środkowej jest w Polsce słabo znana i wiele w niej białych plam. Warto ją poznawać ze źródeł z tamtych ziem.
Sprawdź sam
- Stare mapy w Polonie: Wpisz „Tartaria” w cyfrowej bibliotece polona.pl i porównaj mapy z kolejnych wieków. Zobacz, jak zmieniały się jej granice.
- Data twojego budynku: Wybierz stary budynek w swoim mieście i znajdź w archiwum albo na fotopolska.eu, kiedy i kto go zbudował.
- Porównaj zdjęcia: Zestaw stare zdjęcie ulicy z dzisiejszym widokiem z tego samego miejsca. Zapisz, co się zmieniło.
Co wiadomo na pewno
Tartaria to prawdziwa nazwa z dawnych map, ale nie zaginione imperium. Historycy i Rosyjskie Towarzystwo Geograficzne odrzucają tę teorię. Brak archeologicznych śladów jednego państwa, a dzieje tych ziem są dobrze udokumentowane.