
Szyszka, która czuje deszcz
Martwe łuski, które same się ruszają
✦ Potwierdzone
Połóż szyszkę na kaloryferze, a się otworzy. Wrzuć do wody, a się zamknie. A przecież jest martwa. Kto nią porusza?
Kto: Colin Dawson, Julian Vincent, Lakshminarayanan Mahadevan i zespół z MIT · Kiedy: 1997–2017 · Gdzie: Reading, Wielka Brytania i Cambridge, USA
Natura i wynalazek
Łuska szyszki ma dwie warstwy. Jedna pęcznieje od wilgoci, druga prawie wcale. Gdy wilgotność się zmienia, łuska wygina się jak termometr bimetaliczny.
Materiały i tkaniny, które same otwierają klapki, gdy rośnie wilgotność, na przykład strój do biegania z klapkami otwierającymi się od potu.
Opowieść
Szyszka sosny dojrzewa długo, a potem musi wypuścić nasiona z wiatrem. Najlepiej w suchy dzień, żeby poleciały daleko. Dlatego otwiera się, gdy jest sucho, i zamyka w deszczu.
W 1997 roku Colin Dawson, Julian Vincent i Anne-Marie Rocca opisali w Nature, jak to działa. Komórki dojrzałej szyszki są martwe, więc ruch jest całkowicie bierny. Robi go sama budowa łuski i jej ścian komórkowych.
W 2009 roku Lakshminarayanan Mahadevan z Harvardu zbadał tempo otwierania i zamykania, a potem zrobił z papieru i plastiku sztuczny kwiat, który rozkwita i zamyka się zależnie od wilgoci.
Zespół z MIT w 2017 roku poszedł dalej. Na cienką folię nałożył żywe komórki bakterii, które pęcznieją od wilgoci. Z takiej folii zrobił klapki na plecach stroju do biegania. Gdy biegacz się poci, klapki się uchylają i wpuszczają powietrze.
Jak to działa
- Dwie warstwy: Spód łuski ma włókna, które mocno pęcznieją od wody. Wierzch pęcznieje słabo.
- Wygięcie: Gdy jedna warstwa rośnie bardziej od drugiej, cała łuska się wygina. Mokra łuska zamyka szyszkę, sucha ją otwiera.
- Bez silnika: Nie trzeba ani prądu, ani mięśni. Wystarczy zmiana wilgotności, a ruch można powtarzać setki razy.
Sprawdź sam
- Szyszka w misce: Wrzuć otwartą szyszkę sosny do miski z wodą. Po godzinie będzie zamknięta. Wyjmij ją i zostaw na parapecie na dzień. Otworzy się znowu.
- Szyszka w butelce: Zamkniętą, mokrą szyszkę wsuń do słoika z wąską szyjką. Gdy wyschnie i się otworzy, nie da się jej wyjąć. Goście będą się dziwić.
- Papierowa łuska: Sklej ze sobą pasek papieru do drukarki i pasek taśmy klejącej. Chuchnij na niego albo połóż na wilgotnej szmatce. Pasek się wygnie, bo papier pęcznieje, a taśma nie.
Co wiadomo na pewno
Mechanizm opisali Dawson, Vincent i Rocca (Nature, 1997), a ilościowo Reyssat i Mahadevan (Journal of the Royal Society Interface, 2009). Prototyp stroju z klapkami reagującymi na pot opisano w Science Advances w 2017 roku. To wciąż głównie prototypy, nie masowe ubrania.