
Giętkie szkło
Rzemieślnik, który pokazał cesarzowi niezniszczalną czarę
☾ Niepotwierdzone
Rzemieślnik rzucił szklaną czarę o ziemię przed cesarzem. Nie pękła, tylko się wgięła. Wyklepał ją młoteczkiem. Cesarz kazał go zabić.
Kto: Bezimienny rzemieślnik z opowieści · Kiedy: panowanie Tyberiusza, 14–37 n.e. · Gdzie: Rzym
Opowieść
Historię opowiada Petroniusz w „Satyrykach”, a potem Pliniusz Starszy w „Historii naturalnej”. Pewien rzemieślnik przyniósł cesarzowi Tyberiuszowi czarę ze szkła, które się nie tłukło.
Na oczach dworu rzucił ją na posadzkę. Czara tylko się wgięła. Rzemieślnik wyjął z fałd togi młoteczek i spokojnie ją wyklepał. Liczył na wielką nagrodę.
Cesarz zapytał, czy ktoś jeszcze zna ten sposób. Gdy usłyszał, że nie, kazał ściąć wynalazcę. Miał się bać, że takie szkło obniży wartość złota i srebra. Inni dopowiadali, że chciał chronić warsztaty szklarskie.
Już Pliniusz dodał, że ta opowieść jest „bardziej rozpowszechniona niż pewna”. Szkło rzymskie znamy z tysięcy znalezisk i nie ma wśród nich giętkiego. Historyk Robert Forbes przypuszczał, że chodzi o szkło wygięte na gorąco, na przykład w uchwytach naczyń.
Jak to miało działać
- Kruche szkło: Zwykłe szkło nie ma uporządkowanych kryształów. Mała rysa przy uderzeniu biegnie dalej i szkło pęka zamiast się wygiąć.
- Szkło dziś: Corning od 2012 roku produkuje Willow Glass, szkło tak cienkie, że można je zwinąć w rolkę. Giętkie szkło istnieje, ale nie da się go wyklepać młotkiem.
- Hartowanie: Szkło hartowane chemicznie, jak w telefonach, ma ściśniętą powierzchnię i wytrzymuje dużo więcej. Ale nadal pęka, a nie się wgina.
Sprawdź sam
- Szkło czy plastik: Weź pusty słoik i plastikowy kubek. Postukaj w nie paznokciem i posłuchaj. Szkło dźwięczy wysoko i czysto, plastik głucho. Niczego nie rzucaj.
- Wygięta szybka: Obejrzyj z bliska ekran starego telefonu z zaokrąglonymi brzegami. To szkło zostało wygięte na gorąco w fabryce, a nie młotkiem.
- Opowieść w dwóch wersjach: Przeczytaj fragment Pliniusza o szkle (księga 36) w tłumaczeniu. Znajdź zdanie, w którym sam autor przyznaje, że nie jest pewny tej historii.
Co wiadomo na pewno
Nie ma żadnego znaleziska ani niezależnego źródła potwierdzającego giętkie szkło w starożytnym Rzymie. Pliniusz sam uznał historię za niepewną. Współczesne bardzo cienkie szkło jest giętkie, ale żadne szkło nie zachowuje się jak metal pod młotkiem.
Dlaczego zaginęło: Według opowieści cesarz Tyberiusz kazał ściąć wynalazcę, gdy ten przysiągł, że nikt poza nim nie zna sekretu. Wraz z nim miała zginąć receptura.