Wejdź do lasu
Tajemnica Stradivariusa
Zaginione sekrety mistrzów

Tajemnica Stradivariusa

Skrzypce za miliony i sekret, którego może wcale nie ma

◐ Badane

Lutnik z małego włoskiego miasta zrobił ponad tysiąc instrumentów. Około 650 przetrwało i są warte miliony. Od trzystu lat wszyscy pytają: co on takiego wiedział?

Kto: Antonio Stradivari · Kiedy: ok. 1666–1737 · Gdzie: Cremona, Włochy

Zobacz ilustrowaną historięzdjęcia, animacje i doświadczenia do zrobienia samemu

Opowieść

Antonio Stradivari pracował w Cremonie przez ponad 60 lat. Robił skrzypce, altówki, wiolonczele, gitary i harfy. Jego najlepsze skrzypce powstały około 1700–1725 roku, w tak zwanym złotym okresie.

Teorii na temat jego sekretu jest mnóstwo. Jedna mówi o drewnie z Małej Epoki Lodowcowej: w zimnych latach drzewa rosły wolno i miały gęste słoje. Inna o kąpieli drewna w roztworach soli i minerałów, które chroniły je przed kornikami i grzybem. Chemicy z Tajwanu znaleźli w drewnie Stradivariego ślady glinu, miedzi i wapnia.

Jest też trzecia możliwość, mniej romantyczna. W 2012 roku w Indianapolis doświadczeni skrzypkowie grali w ciemnych goglach na starych i nowych skrzypcach. Nie umieli odróżnić Stradivariusa od dobrego nowego instrumentu, a jednego Stradivariusa ocenili najgorzej.

W 2014 roku w Paryżu dziesięciu solistów testowało sześć starych włoskich i sześć nowych skrzypiec, także w sali koncertowej. Większość wybrała jako ulubiony nowy instrument, a odgadywanie, który jest stary, wychodziło im nie lepiej niż przy rzucie monetą.

Może więc sekret Stradivariego to po prostu genialne rzemiosło, sława i trzysta lat legendy. A może jest coś w drewnie, czego jeszcze nie umiemy zmierzyć. Spór trwa.

Jak to działa

  1. Drewno: Świerk na górną płytę i klon na tył. Gęstość, sztywność i to, jak szybko biegnie w nim dźwięk, decydują o brzmieniu.
  2. Kąpiel: Drewno mogło być moczone w wodzie z minerałami albo nasączane solami chroniącymi przed szkodnikami. To zmienia jego gęstość i tłumienie.
  3. Kształt: Grubość płyt, wysklepienie i otwory w kształcie litery f stroją pudło. Stradivari dopracowywał je przez całe życie.

Śledztwo: fakty i teorie

Udokumentowane

Teorie

Czego nie wiemy: Czy minerały w drewnie trafiły tam celowo, czy z wody przy spławianiu drewna. Jak brzmiały te skrzypce 300 lat temu, przed naprawami i wymianą części. Czy w dłuższej grze w sali koncertowej różnica wychodzi na jaw.

Sprawdź sam

  1. Ślepy test w domu: Nagraj tę samą melodię zagraną na dwóch różnych gitarach albo skrzypcach. Puść nagrania rodzinie w losowej kolejności i poproś, by zgadli, który instrument jest droższy.
  2. Stuknij deskę: Stuknij palcem w suchą deskę świerkową i w dębową tej samej wielkości. Posłuchaj, która dźwięczy dłużej. Lutnicy wybierają drewno właśnie tak.
  3. Słoje: Policz słoje na kawałku drewna z marketu i na starej belce z rozbiórki. Gęste słoje oznaczają wolny wzrost drzewa.

Co wiadomo na pewno

Badania chemiczne potwierdziły, że drewno Stradivariego różni się od współczesnego zawartością minerałów (PNAS, 2017). Ślepe testy z lat 2012 i 2014 (PNAS) pokazały, że skrzypkowie i słuchacze nie odróżniają go niezawodnie od dobrych nowych instrumentów. Nie wiadomo, czy różnice w drewnie są słyszalne.

Dlaczego zaginęło: Stradivari nie zostawił przepisu na drewno ani lakier. Po jego śmierci w 1737 roku pracownia podupadła, narzędzia i wzory rozproszyły się, a synowie nie utrzymali poziomu ojca.

Źródła