
Śruba Archimedesa
Spirala, która pcha wodę pod górę
✦ Potwierdzone
Kręcisz korbą, a woda wspina się po spirali w górę. Ten sam pomysł sprzed 2200 lat działa dziś w oczyszczalniach ścieków i małych elektrowniach.
Kto: Archimedes z Syrakuz (tradycyjnie) · Kiedy: ok. 250 p.n.e. · Gdzie: Syrakuzy i Egipt
Opowieść
Według starożytnych autorów Archimedes wymyślił śrubę, gdy był w Egipcie. Część badaczy uważa, że Egipcjanie już jej używali, a Archimedes ją opisał i rozsławił. Niektórzy łączą ją nawet z wiszącymi ogrodami Babilonu.
Pewne jest, że około 250 roku przed naszą erą śruba pompowała wodę z ładowni wielkiego statku króla Hierona z Syrakuz. Rzymianie osuszali nią kopalnie w Hiszpanii, a w Egipcie nawadniano pola nad Nilem.
Witruwiusz opisał, jak zrobić taką śrubę z drewna, z ośmioma spiralnymi przegrodami. Najstarszy obraz śruby znaleziono na fresku w Pompejach.
Dziś śruby Archimedesa przenoszą ścieki i ziarno, a odwrócone, gdy woda spływa w dół, stają się turbinami, które dają prąd z małych rzek.
Jak to działa
- Spirala w rurze: W pochylonej rurze jest spiralna przegroda. Dolny koniec zanurzony w wodzie.
- Kieszenie wody: Przy każdym obrocie między zwojami zostaje porcja wody. Obrót przesuwa te kieszenie wyżej.
- Wylew: Na górze woda wypływa do rowu. Śruba działa tylko przy odpowiednim nachyleniu, zwykle poniżej 45 stopni.
Sprawdź sam
- Wąż na butelce: Owiń przezroczystą rurkę do akwarium wokół butelki i przyklej taśmą. Zanurz dolny koniec w misce, pochyl butelkę i kręć. Woda wędruje w górę i wylewa się górą.
- Ryż zamiast wody: Powtórz z ryżem lub kaszą. Śruba podnosi też ziarno, dlatego używa się jej w młynach i silosach.
- Sprawdź kąt: Ustawiaj butelkę coraz bardziej pionowo. Przy pewnym kącie woda przestaje się podnosić. Zapisz, przy jakim.
Co wiadomo na pewno
Śrubę opisali starożytni autorzy, a jej szczątki znaleziono na terenach dawnego Imperium Rzymskiego. Działa do dziś w pompach i turbinach. Kto ją wymyślił, pozostaje sporne.