
Ciche skrzydła sowy
Ptak, którego nie słychać, i wentylator, który szumi ciszej
✦ Potwierdzone
Gołąb startuje z łopotem. Płomykówka przelatuje metr nad tobą i nie słyszysz nic. Inżynierowie od wentylatorów zazdroszczą jej od lat.
Kto: Hermann Wagner, Christopher Clark, Ziehl-Abegg · Kiedy: 1930–dziś · Gdzie: Wielka Brytania, Akwizgran i Künzelsau, Niemcy
Natura i wynalazek
Pióra lotne sowy mają ząbkowaną przednią krawędź, postrzępiony tył i aksamitny meszek na wierzchu. Do tego duże skrzydła pozwalają lecieć wolno.
Wentylatory z ząbkowanymi i postrzępionymi łopatkami oraz ząbkowany odbierak prądu w japońskich pociągach.
Opowieść
Już w latach 30. XX wieku przyrodnicy opisali trzy cechy sowich piór: grzebień na przedniej krawędzi, frędzle z tyłu i miękki meszek na wierzchu. Uznali, że to one wyciszają lot.
Przez kolejne dziesięciolecia badacze w tunelach aerodynamicznych mierzyli dźwięk sowich skrzydeł. Zespół Hermanna Wagnera z Akwizgranu pokazał, że ząbkowanie i meszek ograniczają szum i jednocześnie poprawiają opływ.
Inżynierowie podchwycili pomysł. Niemiecka firma Ziehl-Abegg sprzedaje wentylatory FE2owlet z łopatkami wzorowanymi na sowim skrzydle. Japońscy kolejarze dodali ząbki do odbieraka prądu na dachu szybkiego pociągu, żeby mniej huczał przy dużej prędkości.
Nie wszystko jest rozstrzygnięte. Christopher Clark i współpracownicy w 2020 roku przekonywali, że frędzle i meszek głównie tłumią szelest piór ocierających się o siebie, a nie szum powietrza. Sowa wciąż ma przed nami kilka tajemnic.
Jak to działa
- Grzebień: Ząbki na przedniej krawędzi rozbijają nadlatujące powietrze na drobne wiry. Szum staje się słabszy i mniej ostry.
- Frędzle: Postrzępiony tył skrzydła łagodzi mieszanie się strug z góry i z dołu. Krawędź nie świszcze.
- Aksamit: Meszek na piórach tłumi tarcie piór o siebie. Wolny lot na dużych skrzydłach robi resztę.
Sprawdź sam
- Dwa pióra: Znajdź pióro sowy (np. w ośrodku rehabilitacji ptaków albo w zbiorach szkoły) i pióro gołębia. Machnij każdym przy uchu. Gołębie świszcze, sowie prawie milczy.
- Grzebień na kartce: Machaj szybko kartką papieru, a potem kartką z wyciętymi ząbkami na krawędzi. Posłuchaj, czy szum się zmienił.
- Nocny spacer: O zmierzchu w parku albo na skraju lasu nasłuchuj puszczyka. Usłyszysz głos, ale nie usłyszysz jego skrzydeł.
Co wiadomo na pewno
Przegląd badań (Wagner i in., Interface Focus, 2017) potwierdza, że cechy sowich piór zmniejszają hałas i że na ich wzór powstały ząbkowany odbierak prądu i wentylator z frędzlami. Spór dotyczy tego, który mechanizm jest najważniejszy: tłumienie szumu powietrza czy szelestu piór.