
Śluzowiec, który narysował kolej
Żółta plamka bez mózgu i sieć torów wokół Tokio
✦ Potwierdzone
Ułożono płatki owsiane w miejscach miast wokół Tokio i postawiono pośrodku śluzowca. Po dniu narysował sieć bardzo podobną do kolei, którą inżynierowie projektowali dziesięciolecia.
Kto: Toshiyuki Nakagaki, Atsushi Tero · Kiedy: 2000–2010 · Gdzie: Sapporo i Hakodate, Japonia
Natura i wynalazek
Physarum polycephalum to jedna olbrzymia komórka z wieloma jądrami. Rozrasta się siecią żółtych rurek, a rurki prowadzące do jedzenia grubieją, a zbędne zanikają.
Modele matematyczne do projektowania sieci transportowych i komunikacyjnych, które są tanie, a jednocześnie odporne na awarie.
Opowieść
Śluzowce spotkasz w wilgotnym lesie na butwiejącym drewnie. Physarum wygląda jak żółty, rozlany kisiel. Nie jest ani grzybem, ani zwierzęciem, i nie ma mózgu ani nerwów.
W 2000 roku Toshiyuki Nakagaki i współpracownicy włożyli śluzowca do plastikowego labiryntu z płatkami owsianymi przy dwóch wyjściach. Śluzowiec wycofał się ze ślepych zaułków i zostawił jedną rurkę wzdłuż najkrótszej drogi. Zespół dostał za to później Ig Nobla.
W 2010 roku Atsushi Tero, Nakagaki i inni ułożyli płatki owsiane jak Tokio i 36 okolicznych miast. Góry i wodę zastąpiło światło, którego śluzowiec unika. Śluzowiec połączył miasta siecią, która wydajnością, kosztem i odpornością na przerwania była porównywalna z prawdziwą koleją.
Z obserwacji powstał prosty model matematyczny: rurki, którymi płynie dużo, grubieją, a rzadko używane zanikają. Taki przepis może pomagać projektować sieci bez centralnego planisty.
Jak to działa
- Rozpełznięcie: Na początku śluzowiec rozlewa się we wszystkie strony i sprawdza całą okolicę.
- Przepływ: Wnętrze rurek pulsuje i przepycha cytoplazmę. Rurki z dużym przepływem rosną, a te bez przepływu słabną.
- Sieć: Zostaje kilka grubych tras i trochę zapasowych połączeń. To kompromis między krótką drogą a odpornością na przerwanie.
Sprawdź sam
- Szukaj w lesie: Po deszczu latem obejrzyj spodnią stronę mokrych, butwiejących pni. Żółte lub białe, galaretowate plamy to często śluzowce. Nie dotykaj, tylko zrób zdjęcie dziś i za dwa dni.
- Sieć z nitki: Wbij w tekturę pinezki jak miasta i połącz je nitką najkrótszą drogą. Potem połącz je tak, żeby przecięcie jednej nitki nie odcinało żadnego miasta. Porównaj długość nitek.
- Ścieżki na trawniku: Obejrzyj trawnik w parku z góry. Wydeptane ścieżki to sieć, którą ludzie zbudowali bez planu, jak śluzowiec.
Co wiadomo na pewno
Rozwiązywanie labiryntu opisano w Nature (Nakagaki, Yamada, Tóth, 2000), a sieć podobną do kolei wokół Tokio w Science (Tero i in., 2010). Śluzowiec nie myśli jak człowiek. To prosta reguła wzrostu rurek daje mądry wynik.