
Skóra rekina
Łuski jak zęby, na których nic nie chce zamieszkać
✦ Potwierdzone
Kadłuby statków porastają pąklami i glonami. Rekin pływa latami i jest czysty. Inżynier od powłok okrętowych zapytał: dlaczego?
Kto: Anthony Brennan i inni · Kiedy: 2002–2022 · Gdzie: Floryda, USA i Hamburg, Niemcy
Natura i wynalazek
Skórę rekina pokrywają drobne łuski plakoidalne, zbudowane jak małe zęby. Każda ma wzdłużne żeberka ułożone w powtarzalny wzór.
Folia Sharklet z mikroskopijnym wzorem, na której bakterie słabiej się osiedlają, oraz żebrowana folia AeroSHARK na samolotach, która zmniejsza opór powietrza.
Opowieść
Anthony Brennan, profesor inżynierii materiałowej z Uniwersytetu Florydy, szukał sposobu, żeby okręty marynarki wojennej nie obrastały glonami i pąklami. Każdy taki nalot to wolniejszy statek i większe spalanie.
Zauważył, że rekiny pływają bez porostów. Pod mikroskopem ich łuski miały wzór w kształcie rombów z żeberkami szerokości kilku mikrometrów. Brennan obliczył, jaki stosunek szerokości do wysokości żeberek powinien zniechęcać mikroorganizmy. Wyszło mu to samo, co u rekina.
Pierwszy test był obiecujący: na wzorzystej powierzchni osiadło o 85% mniej zarodników zielonych glonów niż na gładkiej. Potem okazało się, że wzór utrudnia też życie bakteriom. Tak powstał Sharklet, plastik z wytłoczonym wzorem, bez żadnej chemii bakteriobójczej.
Rekin zainspirował też lotnictwo. Lufthansa Technik pokrywa samoloty folią AeroSHARK z żeberkami jak na łuskach. Linia LATAM potwierdziła około 1% mniejsze zużycie paliwa. Brzmi skromnie, ale przy całej flocie to tysiące ton nafty rocznie.
Nie każda legenda o rekinie się sprawdziła. Słynne kombinezony pływackie z 2008 roku reklamowano jako „skórę rekina”. Gdy biolodzy z Harvardu zbadali tę tkaninę na robotycznej płetwie, nie znaleźli wyraźnego przyspieszenia. Rekordy biły głównie dzięki ściśnięciu ciała i wyporności.
Jak to działa
- Ząbki: Łuska rekina to mały ząb z emalią i żeberkami. Żeberka biegną wzdłuż ciała, zgodnie z kierunkiem pływania.
- Wiry przy skórze: Żeberka porządkują drobne wiry tuż przy powierzchni. W wodzie i w powietrzu daje to trochę mniejsze tarcie.
- Niewygodny grunt: Dla bakterii i zarodników wzór jest jak teren pełen grzbietów. Trudniej im się przyczepić i zbudować kolonię.
Sprawdź sam
- Pod włos: Przesuń palcem po sztruksie wzdłuż prążków, a potem w poprzek. Poczujesz, że kierunek żeberek zmienia opór. Tak samo czuje się skórę rekina.
- Kropla na żeberkach: Przyłóż kroplę wody do sztruksu i do gładkiej bawełny. Na prążkach kropla rozlewa się wzdłuż rowków, a nie na boki.
- Lupa w akwarium: W sklepie zoologicznym albo w oceanarium obejrzyj przez lupę skórę ryby. Policz, w ilu kierunkach układają się łuski.
Co wiadomo na pewno
Prawdziwa skóra rekina na giętkiej płetwie przyspieszała model średnio o 12,3%, a sztuczne żeberka o 7,2% (Oeffner i Lauder, Journal of Experimental Biology, 2012). Tkanina z kombinezonu takiego efektu nie dała. Wzór Sharklet zmniejszał kolonizację bakterii w badaniach laboratoryjnych o około 70%.