Wejdź do lasu
Proces Sendzimira
Polscy wynalazcy zapomniani przez świat

Proces Sendzimira

Edison metalurgii ze Lwowa

✦ Potwierdzone

Prezydent Mościcki wszedł do cynkowni pod Katowicami i nie mógł uwierzyć: „To nie cynkownia, to sanatorium”. Nie było tam trujących oparów.

Kto: Tadeusz Sendzimir · Kiedy: 1929–1989 · Gdzie: Katowice, USA

Zobacz ilustrowaną historięzdjęcia, animacje i doświadczenia do zrobienia samemu

Opowieść

Tadeusz Sendzimir (1894–1989) skończył Politechnikę Lwowską. Po pierwszej wojnie przez Władywostok dotarł do Szanghaju i założył tam fabrykę śrub, drutu i gwoździ.

W 1933 roku w Kostuchnie, dziś dzielnicy Katowic, uruchomił pierwszą na świecie linię, która w sposób ciągły wyżarzała i cynkowała blachę stalową. Nie trzeba było trawić blachy kwasem, więc w hali nie było trujących wyziewów.

Rok później w Hucie Pokój ruszyła jego walcarka, która w ciągłym procesie zmniejszała grubość blachy z 6 milimetrów do 0,1 milimetra. Licencje kupiły firmy z Francji, Anglii i USA.

Wojna zastała go w Ameryce i tam został. Miał 120 patentów, z tego 73 w USA. Wymyślił też walcarkę planetarną, która w jednym przejściu robi z bloku grubości 200 milimetrów blachę grubości 2 milimetrów. W PRL długo nie wymieniano go w encyklopediach.

Jak to działa

  1. Czysta powierzchnia: Blacha przechodzi przez piec z gazem, który usuwa tlenki. Nie trzeba jej czyścić kwasem.
  2. Kąpiel w cynku: Gorąca, czysta blacha od razu wchodzi do roztopionego cynku i pokrywa się cienką warstwą, która chroni ją przed rdzą.
  3. Walcowanie z naciągiem: Blacha jest jednocześnie ściskana między walcami i rozciągana. Dzięki temu można ją wyklepać bardzo cienko w jednym ciągu.

Sprawdź sam

  1. Kwiaty cynku: Obejrzyj z bliska ocynkowane wiadro, rynnę albo słupek płotu. Często widać na nim wzór jak szron albo kwiaty. To kryształy cynku, które zastygły na blasze.
  2. Gwóźdź w słonej wodzie: Wrzuć do jednej szklanki ze słoną wodą zwykły gwóźdź, a do drugiej ocynkowany. Po tygodniu porównaj. Zwykły rdzewieje, ocynkowany dużo wolniej.
  3. Wałkowanie z naciągiem: Rozwałkuj plastelinę raz zwyczajnie, a raz trzymając jej koniec i delikatnie ciągnąc. Z naciągiem łatwiej uzyskać cienki i równy płat.

Co wiadomo na pewno

Proces Sendzimira jest dziś standardem cynkowania blachy na całym świecie. Na początku lat 80. ponad 90% światowej stali nierdzewnej przechodziło przez jego walcarki.

Źródła