
Smoczy sejsmoskop
Osiem smoków, osiem ropuch i trzęsienie ziemi daleko stąd
✦ Potwierdzone
Pewnego dnia z paszczy brązowego smoka wypadła kulka, choć nikt w stolicy nic nie poczuł. Dworzanie się śmiali. Kilka dni później przybył posłaniec z wieścią o trzęsieniu ziemi.
Kto: Zhang Heng · Kiedy: 132 n.e. · Gdzie: Luoyang, Chiny
Opowieść
Zhang Heng był astronomem cesarza, matematykiem, kartografem i poetą. W 132 roku pokazał na dworze dynastii Han wielkie naczynie z brązu.
Wokół naczynia było osiem smoczych głów, każda z kulką w paszczy, skierowana w inną stronę świata. Pod nimi siedziały ropuchy z otwartymi pyszczkami. Gdy ziemia drgnęła, kulka wpadała do pyszczka ropuchy i pokazywała kierunek wstrząsu.
Kiedy kulka spadła po stronie zachodniej, a nikt w stolicy nie odczuł drgań, przeciwnicy Zhanga triumfowali. Po kilku dniach posłaniec doniósł o trzęsieniu w Longxi, setki kilometrów na zachód.
Oryginał zaginął, a wnętrze znamy tylko z krótkiego opisu w kronice. Chińscy i japońscy uczeni wiele razy próbowali odtworzyć mechanizm. Jeden z modeli zaprezentowano w 2005 roku.
Jak to działa
- Wahadło: W środku naczynia było wahadło. Przy wstrząsie wychylało się najmocniej w stronę fali.
- Dźwignie: Wahadło trącało dźwignię po jednej stronie, a ta otwierała paszczę smoka.
- Blokada: Po wypadnięciu jednej kulki mechanizm blokował pozostałe, żeby kierunek był jednoznaczny.
Sprawdź sam
- Kulki na nakrętkach: Postaw na stole osiem nakrętek od butelek w kółku i połóż na każdej szklaną kulkę. Delikatnie stuknij w jeden bok stołu. Zobacz, z której strony kulki spadają.
- Wahadło w słoiku: Zawieś w słoiku na nitce metalową nakrętkę. Przesuń stół gwałtownie w bok. Wahadło zostaje w miejscu, a słoik ucieka. Tak działa czujnik wstrząsów.
- Aplikacja: Zainstaluj w telefonie aplikację z sejsmometrem, połóż telefon na stole i podskocz obok. Zobaczysz drgania na wykresie.
Co wiadomo na pewno
Opis urządzenia jest w kronice Księga Późniejszych Hanów. Rekonstrukcje pokazują, że taki przyrząd jest możliwy, choć nie osiągają opisanej czułości. To był sejsmoskop: wskazywał kierunek wstrząsu, ale nie zapisywał jego przebiegu.
Dlaczego zaginęło: Urządzenie odtwarzano jeszcze w VI i VII wieku, ale do XIII wieku zaginęły i egzemplarze, i księgi z ich opisem.