
Człowiek, który zatrzymał pustynię
Dołki zai i kamienne wały w Burkina Faso
✦ Potwierdzone
Sąsiedzi uważali go za szaleńca, gdy w porze suchej kopał dołki w twardej jak kamień ziemi. Kilkadziesiąt lat później w miejscu pustyni rósł las.
Kto: Yacouba Sawadogo · Kiedy: 1970–2023 · Gdzie: Gourga, Burkina Faso
Opowieść
Yacouba Sawadogo (1946–2023) był rolnikiem z ludu Mossi. Mieszkał na północy Burkina Faso, w Sahelu, na skraju Sahary. Susza z lat 1972–1984 przyniosła tam głód, w którym zginęły setki tysięcy ludzi.
Ziemia stwardniała, deszcz spływał po niej, zamiast wsiąkać, a pustynia wchodziła na pola. W latach 70. Sawadogo razem z innym rolnikiem, Mathieu Ouédraogo, zaczął wypróbowywać stare sposoby swoich przodków.
Kopał dołki zai, jak robiono to tradycyjnie, ale nieco większe, i wypełniał je obornikiem. Na polach układał rzędy kamieni w poprzek spadku. W dołkach rosło sorgo, proso i drzewa.
Dwa razy w roku urządzał u siebie dni targowe, na które przychodzili rolnicy z ponad stu wiosek. Wymieniali nasiona i rady. W 2010 roku powstał o nim film „Człowiek, który zatrzymał pustynię”.
W 2018 roku dostał Nagrodę Right Livelihood, nazywaną alternatywnym Noblem, a w 2020 roku nagrodę ONZ Champions of the Earth.
Jak to działa
- Dołek: Dołki mają od 15 do 50 centymetrów średnicy i od 5 do 15 centymetrów głębokości, co około 80 centymetrów. Łapią każdą kroplę deszczu.
- Obornik i termity: Obornik w dołku karmi rośliny i przyciąga termity. Ich korytarze kruszą twardą glebę, więc woda wsiąka głębiej.
- Kamienne wały: Rzędy kamieni wielkości pięści spowalniają spływającą wodę. Zostaje przy nich żyzny muł i kiełkują nasiona.
Sprawdź sam
- Dołek czy płasko: Ubij mocno ziemię w dwóch skrzynkach. W jednej zrób kilka dołków z odrobiną kompostu. Polej obie tą samą ilością wody i zobacz, gdzie woda wsiąka, a gdzie spływa.
- Mini wały: Usyp w kuwecie pochyłe zbocze z ziemi. Ułóż w poprzek rządek kamyków. Polej konewką z góry i porównaj z zboczem bez kamyków.
- Fasola w dołku: Posadź fasolę w ogródku raz w dołku z kompostem, raz zwyczajnie. Podlewaj rzadko. Po miesiącu zmierz wysokość roślin.
Co wiadomo na pewno
Dołki zai zwiększają plony sorga i prosa nawet kilkukrotnie i są dziś stosowane w Sahelu i w Kenii. Według badaczy od połowy lat 80. do 2009 roku poziom wód gruntowych w regionie podniósł się średnio o około 5 metrów.