Wejdź do lasu
Człowiek, który zatrzymał pustynię
Leśni wizjonerzy

Człowiek, który zatrzymał pustynię

Dołki zai i kamienne wały w Burkina Faso

✦ Potwierdzone

Sąsiedzi uważali go za szaleńca, gdy w porze suchej kopał dołki w twardej jak kamień ziemi. Kilkadziesiąt lat później w miejscu pustyni rósł las.

Kto: Yacouba Sawadogo · Kiedy: 1970–2023 · Gdzie: Gourga, Burkina Faso

Zobacz ilustrowaną historięzdjęcia, animacje i doświadczenia do zrobienia samemu

Opowieść

Yacouba Sawadogo (1946–2023) był rolnikiem z ludu Mossi. Mieszkał na północy Burkina Faso, w Sahelu, na skraju Sahary. Susza z lat 1972–1984 przyniosła tam głód, w którym zginęły setki tysięcy ludzi.

Ziemia stwardniała, deszcz spływał po niej, zamiast wsiąkać, a pustynia wchodziła na pola. W latach 70. Sawadogo razem z innym rolnikiem, Mathieu Ouédraogo, zaczął wypróbowywać stare sposoby swoich przodków.

Kopał dołki zai, jak robiono to tradycyjnie, ale nieco większe, i wypełniał je obornikiem. Na polach układał rzędy kamieni w poprzek spadku. W dołkach rosło sorgo, proso i drzewa.

Dwa razy w roku urządzał u siebie dni targowe, na które przychodzili rolnicy z ponad stu wiosek. Wymieniali nasiona i rady. W 2010 roku powstał o nim film „Człowiek, który zatrzymał pustynię”.

W 2018 roku dostał Nagrodę Right Livelihood, nazywaną alternatywnym Noblem, a w 2020 roku nagrodę ONZ Champions of the Earth.

Jak to działa

  1. Dołek: Dołki mają od 15 do 50 centymetrów średnicy i od 5 do 15 centymetrów głębokości, co około 80 centymetrów. Łapią każdą kroplę deszczu.
  2. Obornik i termity: Obornik w dołku karmi rośliny i przyciąga termity. Ich korytarze kruszą twardą glebę, więc woda wsiąka głębiej.
  3. Kamienne wały: Rzędy kamieni wielkości pięści spowalniają spływającą wodę. Zostaje przy nich żyzny muł i kiełkują nasiona.

Sprawdź sam

  1. Dołek czy płasko: Ubij mocno ziemię w dwóch skrzynkach. W jednej zrób kilka dołków z odrobiną kompostu. Polej obie tą samą ilością wody i zobacz, gdzie woda wsiąka, a gdzie spływa.
  2. Mini wały: Usyp w kuwecie pochyłe zbocze z ziemi. Ułóż w poprzek rządek kamyków. Polej konewką z góry i porównaj z zboczem bez kamyków.
  3. Fasola w dołku: Posadź fasolę w ogródku raz w dołku z kompostem, raz zwyczajnie. Podlewaj rzadko. Po miesiącu zmierz wysokość roślin.

Co wiadomo na pewno

Dołki zai zwiększają plony sorga i prosa nawet kilkukrotnie i są dziś stosowane w Sahelu i w Kenii. Według badaczy od połowy lat 80. do 2009 roku poziom wód gruntowych w regionie podniósł się średnio o około 5 metrów.

Źródła