
Rzep
Łopian, pies i szwajcarski inżynier
✦ Potwierdzone
Po spacerze z psem wyskubywał z sierści kolczaste kulki. Zamiast się złościć, położył je pod mikroskop.
Kto: George de Mestral · Kiedy: 1941–1955 · Gdzie: Alpy, Szwajcaria
Natura i wynalazek
Koszyczki łopianu mają setki elastycznych haczyków. Czepiają się sierści zwierząt i tak roznoszą nasiona daleko od rośliny matki.
Taśma z dwóch pasków: na jednym sztywne haczyki, na drugim miękkie pętelki. Dziś zapina buty, kurtki i skafandry astronautów.
Opowieść
Jesienią 1941 roku szwajcarski inżynier George de Mestral wrócił z polowania w Alpach. Jego pies i spodnie były oblepione kolczastymi kulkami łopianu.
Pod mikroskopem zobaczył, że każdy kolec kończy się maleńkim haczykiem, który łapie każdą pętelkę włókna. Pomyślał: skoro natura zapina się tak mocno, czemu nie ludzie?
Prawie dziesięć lat szukał materiału, który wytrzyma tysiące zapięć. Udało się dopiero z nylonem. Nazwę wymyślił z francuskich słów velours (aksamit) i crochet (haczyk).
Jak to działa
- Haczyki: Na jednej taśmie stoją tysiące sztywnych, zagiętych haczyków, jak kolce łopianu.
- Pętelki: Na drugiej taśmie jest miękki, splątany meszek z pętelek, jak sierść psa.
- Zapięcie: Po dociśnięciu każdy haczyk łapie pętelkę. Jeden trzyma słabo, ale tysiące razem trzymają mocno.
Sprawdź sam
- Zbierz rzepy: Jesienią zerwij kilka suchych główek łopianu i obejrzyj je przez lupę. Każdy kolec kończy się maleńkim haczykiem.
- Wełna czy bawełna: Rzuć rzep na wełniany sweter i na gładką koszulkę. Policz, ile sekund trzyma się na każdej tkaninie.
- Porównaj z rzepem ze sklepu: Obejrzyj pod lupą zapięcie kurtki. Z jednej strony są haczyki, z drugiej pętelki, dokładnie jak u łopianu i sierści psa.
Co wiadomo na pewno
To jeden z najsłynniejszych przykładów biomimetyki, czyli kopiowania rozwiązań natury. Patent szwajcarski pochodzi z 1951 roku, amerykański z 1955. Rzepy latały w misjach Apollo.