
Bomba kryptologiczna
Matematyk, który złamał Enigmę i milczał 30 lat
✦ Potwierdzone
Niemcy byli pewni, że Enigmy nie da się złamać. Młody matematyk z Bydgoszczy zrobił to w kilka tygodni, a potem przez dziesięciolecia pracował w spółdzielni i nikomu nic nie mówił.
Kto: Marian Rejewski (z Jerzym Różyckim i Henrykiem Zygalskim) · Kiedy: 1932–1939 · Gdzie: Warszawa, Pyry
Opowieść
Marian Rejewski (1905–1980) studiował matematykę w Poznaniu. W 1929 roku trafił na tajny kurs kryptologii Biura Szyfrów. Od jesieni 1932 roku pracował w Warszawie nad wojskową Enigmą.
W ciągu kilku tygodni, używając teorii permutacji i dokumentów zdobytych przez wywiad francuski, odtworzył okablowanie wirników. Razem z Różyckim i Zygalskim opracował sposoby regularnego czytania niemieckich depesz.
We wrześniu 1938 roku Niemcy zmienili procedury. Rejewski zaprojektował bombę: elektryczne urządzenie z sześciu połączonych Enigm, które szukało klucza dziennego w około 2 godziny. Do połowy listopada zbudowano 6 takich maszyn.
26 lipca 1939 roku w Pyrach pod Warszawą Polacy przekazali Brytyjczykom i Francuzom swoje metody i kopie Enigmy. Brytyjczycy, wśród nich Alan Turing, zbudowali na tej podstawie własne, inaczej działające bomby.
Po wojnie Rejewski wrócił do Bydgoszczy i pracował jako urzędnik. Był inwigilowany przez bezpiekę. Dopiero w 1967 roku spisał wspomnienia, a w 1973 roku świat dowiedział się o roli Polaków.
Jak to działa
- Słaby punkt: Szyfranci wpisywali klucz każdej wiadomości dwa razy na początku depeszy. Powtórzenie zostawiało ślad, który dało się złapać matematyką.
- Sześć Enigm: Bomba łączyła sześć kopii Enigmy napędzanych silnikiem. Przeglądały wszystkie ustawienia wirników i zatrzymywały się przy pasującym.
- Wyścig: W grudniu 1938 roku Niemcy dodali wirniki i potrzeba było 10 razy więcej bomb. Polska nie miała na to pieniędzy, więc metody oddano sojusznikom.
Sprawdź sam
- Szyfr z dwóch kółek: Wytnij z tektury dwa koła z alfabetem, mniejsze przypnij pinezką do większego. Przekręć o kilka liter i szyfruj wiadomości. Enigma miała trzy takie kółka, które obracały się po każdej literze.
- Policz litery: Zaszyfruj kolegi długi tekst przesunięciem liter. Potem policz, która litera w szyfrogramie występuje najczęściej. W polskim to zwykle a, e albo o. Tak łamie się proste szyfry.
- Błąd powtórzenia: Poproś kogoś, żeby zaszyfrował kółkami to samo słowo dwa razy pod rząd. Zobacz, jak powtórka ułatwia zgadywanie. To był błąd Niemców.
Co wiadomo na pewno
Złamanie Enigmy przez polskich matematyków jest dobrze udokumentowane i potwierdzone przez brytyjskich kryptologów, m.in. Gordona Welchmana z Bletchley Park. Brytyjski historyk Harry Hinsley oceniał, że wywiad z Enigmy skrócił wojnę o co najmniej dwa lata.