Wejdź do lasu
Plaster miodu
Podpatrzone u natury

Plaster miodu

Sześciokąty pszczół, które przydały się samolotom

✦ Potwierdzone

Pszczoły nie znają geometrii, a od zawsze budują sześciokąty. Matematycy potrzebowali dwóch tysięcy lat, żeby udowodnić, że to najlepszy wybór.

Kto: Jan Brożek, Thomas Hales, Hugo Junkers · Kiedy: 36 p.n.e. – 1999 · Gdzie: Rzym, Kraków, Dessau, Michigan

Zobacz ilustrowaną historięzdjęcia, animacje i doświadczenia do zrobienia samemu

Natura i wynalazek

Plaster miodu składa się z sześciokątnych komórek z cienkiego wosku. Przy tej samej ilości wosku sześciokąty dają najwięcej miejsca na miód i są sztywne.

Płyty przekładkowe z rdzeniem o strukturze plastra, używane w samolotach, rakietach, nartach, drzwiach i opakowaniach.

Opowieść

Już Marek Terencjusz Warron w 36 roku p.n.e. pisał, że sześciokąt jest najoszczędniejszym kształtem. Później tę myśl przypisywano Pappusowi z Aleksandrii.

W XVII wieku krakowski matematyk Jan Brożek zastanawiał się, dlaczego pszczoły budują sześciokąty. Zauważył, że płaszczyznę bez dziur można wypełnić tylko trójkątami, kwadratami albo sześciokątami foremnymi. Z tych trzech sześciokąt ma najkrótszy obwód przy tym samym polu.

Brożek rozważał tylko wielokąty foremne. Pełny dowód, że żaden podział na równe pola nie ma krótszych ścianek niż sieć sześciokątów, dał dopiero Thomas Hales w 1999 roku.

Inżynierowie nie czekali na dowód. W 1915 roku Hugo Junkers opatentował rdzenie komórkowe do samolotów. Od lat 50. płyty z rdzeniem jak plaster, z aluminium i kompozytów, latają w samolotach i rakietach.

Jak to działa

  1. Bez dziur: Sześciokąty przylegają do siebie bokami i nie zostawiają pustych miejsc, w przeciwieństwie do kółek.
  2. Mało ścianek: Każda ścianka jest wspólna dla dwóch komórek. Na tę samą powierzchnię potrzeba najmniej wosku.
  3. Kanapka: W płycie przekładkowej rdzeń z komórek trzymają dwie cienkie skórki. Całość jest lekka, a sztywna jak gruba deska.

Sprawdź sam

  1. Bańki w sześciokąty: Dmuchnij słomką w wodę z płynem do naczyń, żeby powstała warstwa piany. Gdzie bańki się stykają, zobaczysz ścianki pod kątem 120 stopni, jak w plastrze.
  2. Słomki w gumce: Zbierz gumką recepturką pęk okrągłych słomek i ściśnij mocno. Spójrz z góry: w środku pęku przekroje zaczynają wyglądać jak sześciokąty.
  3. Papierowy rdzeń: Sklej z pasków papieru siatkę komórek i przyklej do niej dwie kartki z góry i z dołu. Postaw na tym kubek z wodą. Sama kartka by się ugięła.

Co wiadomo na pewno

Twierdzenie o plastrze miodu udowodnił Thomas Hales w 1999 roku. Płyty z rdzeniem komórkowym są standardem w lotnictwie od lat 50. XX wieku. Brożek rozwiązał wersję dla wielokątów foremnych w XVII wieku.

Źródła