Wejdź do lasu
Nić pajęcza
Podpatrzone u natury

Nić pajęcza

Włókno mocniejsze od stali, którego wciąż nie umiemy prząść

✦ Potwierdzone

W 1709 roku francuski uczony zrobił rękawiczki z pajęczyny. Trzysta lat później laboratoria na całym świecie wciąż próbują zrobić to, co pająk robi bez wysiłku.

Kto: François Xavier Bon, Simon Peers, Nicholas Godley i inni · Kiedy: 1709–dziś · Gdzie: Montpellier, Madagaskar, Japonia

Zobacz ilustrowaną historięzdjęcia, animacje i doświadczenia do zrobienia samemu

Natura i wynalazek

Pająk wyciska z gruczołów płynne białko i w ułamku sekundy zamienia je w nić. Nić nośna, na której zwisa, jest lekka, rozciągliwa i bardzo wytrzymała.

Sztuczne białka pajęczyny wytwarzane przez bakterie i drożdże, testowane w odzieży, szwach chirurgicznych i powłokach medycznych.

Opowieść

W 1709 roku François Xavier Bon z Montpellier zebrał kokony pająków, oczyścił je i uprządł z nich nici. Wydziergał pończochy i rękawiczki, które pokazał Akademii Nauk w Paryżu. Hodowla pająków jednak się nie udała, bo pająki zjadają się nawzajem.

W 2009 roku w Madagaskarze powstała największa znana tkanina z pajęczyny: złocista, długa na 3,4 m. Osiemdziesiąt dwie osoby przez cztery lata zbierały ponad milion pająków, delikatnie wyciągały z nich nić i wypuszczały je z powrotem.

Naukowcy chcieli pominąć pająki. Kanadyjska firma Nexia hodowała kozy, w których mleku było białko pajęczyny. Japoński Spiber i amerykański Bolt Threads produkują je w bakteriach i drożdżach. Kurtki i krawaty z takich włókien trafiły do testów i krótkich serii.

Sam przepis na białko to jednak za mało. Pająk przepycha je przez stożkowy kanał, zmienia kwasowość i odciąga wodę. Dopiero te kroki układają cząsteczki w porządne pasma. Tego wciąż nie umiemy powtórzyć tak dobrze jak pająk.

Jak to działa

  1. Płynne białko: W gruczole nić jest gęstym płynem. Białko ma powtarzające się odcinki, które później zwiną się w twarde kryształki.
  2. Kanał: Płyn płynie zwężającym się kanałem. Tarcie, zmiana kwasowości i utrata wody zamieniają go w stałe włókno.
  3. Twarde i miękkie: Gotowa nić to twarde kryształki zatopione w miękkiej, sprężystej masie. Dlatego jest mocna i rozciągliwa jednocześnie.

Sprawdź sam

  1. Pajęczyna w rosie: Rano po chłodnej nocy poszukaj w ogrodzie sieci pająka krzyżaka. Krople rosy pokazują spiralę i promienie. Policz promienie i zobacz, że spirala jest z innej, lepkiej nici.
  2. Rozciągnij nitkę: Weź kawałek opuszczonej pajęczyny na patyczek i delikatnie ją rozciągnij. Zobaczysz, jak bardzo się wydłuża, zanim pęknie.
  3. Pająk przy pracy: Wieczorem przy lampie ogrodowej obserwuj, jak pająk buduje sieć. Zmierz czas od pierwszej nici do gotowej spirali.

Co wiadomo na pewno

Licząc na kilogram, nić pajęcza jest mocniejsza od stali, choć słabsza od kevlaru, a pod względem pochłaniania energii przed zerwaniem bije oba. Nić pająka Caerostris darwini jest ponad dziesięć razy wytrzymalsza na zerwanie przez uderzenie niż kevlar. Sztuczne włókna z białka pajęczyny wciąż zwykle ustępują naturalnym.

Źródła