
Lampa naftowa
Aptekarz, który zapalił światło z ropy
✦ Potwierdzone
Lwowski aptekarz destylował cuchnącą ropę, z której chłopi robili smar do wozów. W 1853 roku przy jego lampie lekarze operowali w nocy.
Kto: Ignacy Łukasiewicz (z Janem Zehem) · Kiedy: 1852–1854 · Gdzie: Lwów, Gorlice, Bóbrka
Opowieść
Ignacy Łukasiewicz (1822–1882) był aptekarzem. Za młodu działał w konspiracji niepodległościowej i siedział za to w więzieniu. Potem pracował w lwowskiej aptece Piotra Mikolascha.
Na przełomie 1852 i 1853 roku razem z Janem Zehem przedestylował ropę naftową i oddzielił z niej czystą naftę. Stare lampy na oliwę się do niej nie nadawały, więc Łukasiewicz zamówił nową lampę. Pierwsza zaświeciła w oknie apteki.
31 lipca 1853 roku w lwowskim szpitalu przeprowadzono przy lampie naftowej pilną operację w nocy. Ta data uchodzi za narodziny polskiego przemysłu naftowego.
W 1854 roku w Gorlicach zapłonęła uliczna lampa naftowa, a w Bóbrce koło Krosna Łukasiewicz założył kopalnię ropy. Działa do dziś. Zarobione pieniądze wydawał na szkoły, drogi i kasy pomocy dla robotników.
Jak to działa
- Destylacja: Ropę się podgrzewa. Różne jej składniki parują w różnej temperaturze. Opary skrapla się osobno i tak oddziela się naftę od reszty.
- Nowa lampa: Nafta paliła się jasno, ale w starej lampie kopciła. Potrzebny był knot, osłona ze szkła i dopływ powietrza od dołu.
- Kopalnia: Ropę wydobywano z ręcznie kopanych studni. Z rafinerii wychodziły nafta, smary i asfalt.
Sprawdź sam
- Knot bez ognia: Wstaw do szklanki z zabarwioną wodą pasek ręcznika papierowego. Woda wspina się w górę sama. Tak samo nafta wędruje knotem do płomienia.
- Słoneczna destylacja: Wlej do miski słoną wodę, na środku postaw pusty kubek. Przykryj miskę folią spożywczą i połóż na środku folii kamyk. Postaw na słońcu. Po kilku godzinach w kubku jest słodka woda: para się skropliła, sól została.
- Warstwy cieczy: Wlej do słoika wodę, a potem olej jadalny. Olej pływa na wierzchu, bo jest lżejszy. Ropa też jest mieszanką lżejszych i cięższych składników.
Co wiadomo na pewno
Destylacja frakcyjna ropy to do dziś podstawa każdej rafinerii. Podobny olej do lamp, nazwany kerozyną, uzyskiwał wcześniej z węgla Kanadyjczyk Abraham Gesner. Łukasiewicz jako jeden z pierwszych na świecie zrobił z ropy oświetlenie i cały przemysł.