Wejdź do lasu
Zderzak Łągiewki
Polscy wynalazcy zapomniani przez świat

Zderzak Łągiewki

Polski samouk, który chciał, żeby wypadki przestały zabijać

◐ Badane

Maluch uderza w betonowy blok przy 40 km/h, a kierowca wysiada o własnych siłach. Tak wyglądał pokaz polskiego wynalazcy bez dyplomu inżyniera.

Kto: Lucjan Łągiewka · Kiedy: 1989–2015 · Gdzie: Polska (pokaz w Kowarach)

Zobacz ilustrowaną historięzdjęcia, animacje i doświadczenia do zrobienia samemu

Opowieść

Lucjan Łągiewka nie miał formalnego wykształcenia naukowego. W 1989 roku zaczął pracę nad urządzeniem, które nazwał EPAR, czyli Energetyczny Przetwornik Akumulująco-Rozpraszający. Ludzie mówili na nie po prostu „zderzak Łągiewki”.

Pomysł był prosty i piękny: zamiast zgniatać blachę i ludzi, uderzenie ma rozkręcić koła zamachowe ukryte w zderzaku. Energia zderzenia nie znika w ułamku sekundy, tylko zamienia się w obroty i rozkłada w czasie.

Pod koniec lat 90. w Kowarach Fiat 126p z EPAR-em uderzył w przeszkodę przy prędkości 40 km/h. Pokaz zrobił wrażenie, a o wynalazcy pisała cała Polska. W 2011 roku Międzynarodowa Federacja Stowarzyszeń Wynalazców (IFIA) nazwała jego technologię najlepszym wynalazkiem pierwszej dekady XXI wieku.

Potem przyszła wojna o patent. Polski urząd patentowy odmówił mu ochrony, a profesor Malcolm Smith z Cambridge opatentował podobnie działający mechanizm, który trafił do bolidów McLarena. Łągiewka przez lata walczył przed Europejskim Urzędem Patentowym, a państwo (NCBiR) wsparło spór kwotą do 10 mln zł. Zderzaka do dziś nie montuje żaden producent samochodów.

Jak to działa

  1. Zębatka i sprężyna: Belka zderzaka przy uderzeniu wsuwa się do środka i przesuwa uzębioną listwę. Sprężyna łagodzi pierwszy cios.
  2. Koła zamachowe: Listwa przez przekładnię rozkręca ciężkie wirniki. Część energii uderzenia zamienia się w ich obroty, więc auto hamuje łagodniej.
  3. Zgodne z fizyką: Zamiana ruchu w obrót koła zamachowego nie łamie praw fizyki. Pytanie brzmi tylko, ile energii da się tak przejąć w setnej części sekundy i ile musi ważyć taki zderzak.

Śledztwo: fakty i teorie

Udokumentowane

Teorie

Czego nie wiemy: Nie wiemy, jak skończył się spór przed Europejskim Urzędem Patentowym, ani ile energii EPAR naprawdę pochłania przy zderzeniu pełnowymiarowego auta. Jeśli znasz wyniki testów albo decyzję urzędu, dodaj je w dyskusji z linkiem.

Sprawdź sam

  1. Jajko i dwa lądowania: Zrzuć ugotowane na twardo jajko z tej samej wysokości na deskę i na gruby ręcznik. Ręcznik wydłuża hamowanie i jajko przeżywa. Tak samo działa każdy dobry zderzak.
  2. Bączek przejmuje uderzenie: Pchnij autko-zabawkę z kołem zamachowym (takie, które się rozkręca o podłogę) w ścianę z rozpędu. Posłuchaj, jak po uderzeniu koło dalej się kręci i buczy: część energii poszła w obroty.
  3. Sprężyna z długopisu: Wyjmij sprężynę z długopisu, połóż na stole i uderzaj w nią kulką. Kulka odbija się słabiej niż od gołego blatu, bo sprężyna wzięła na siebie część energii.

Co wiadomo na pewno

Udokumentowane są: pokaz z maluchem, nagroda IFIA z 2011 roku, spór patentowy i wsparcie NCBiR. Podobna zasada, czyli inerter Malcolma Smitha z Cambridge, naprawdę działa i była używana w zawieszeniach Formuły 1. Nie znaleźliśmy niezależnych, opublikowanych testów zderzeniowych EPAR-u na pełną skalę, więc jego skuteczność w zwykłych samochodach pozostaje niepotwierdzona.

Dlaczego zaginęło: Wynalazca nie żyje od kilku lat, a o projekcie od dawna jest cicho. Nie wiadomo, kto dziś ma prawa i dokumentację.

Źródła