
Kusza olbrzymia
Broń tak wielka, że miała straszyć samym widokiem
◐ Badane
Leonardo szukał pracy u księcia Mediolanu. Żeby go zachwycić, narysował kuszę na sześciu kołach, z łukiem szerszym niż dom.
Kto: Leonardo da Vinci · Kiedy: ok. 1488–1489 · Gdzie: Mediolan
Sprawdzono: Kuszę według rysunku zbudowano dla telewizji. Nie udało się z niej skutecznie strzelać.
Olbrzymia kusza, po włosku balestra gigante, to jeden z najsłynniejszych projektów wojskowych Leonarda da Vinci. Leonardo narysował ją w Mediolanie około tysiąc czterysta osiemdziesiątego ósmego roku, gdy szukał posady u księcia Ludovica Sforzy. Rysunek przetrwał w Kodeksie Atlantyckim.
Opowieść
Około 1482 roku Leonardo napisał list do Ludovica Sforzy, władcy Mediolanu. Zamiast pochwalić się obrazami, wymienił swoje pomysły na machiny wojenne. Malarstwo wspomniał na końcu.
Jednym z tych pomysłów była olbrzymia kusza. Na rysunku z Kodeksu Atlantyckiego stoi na sześciu kołach, a jej łuk ma według opisów ponad 20 metrów rozpiętości. Miała miotać kamienie i pociski zapalające.
Leonardo przemyślał szczegóły: cienkie, giętkie ramiona łuku, ślimakową przekładnię do naciągania i spust uruchamiany młotkiem. Zaprojektował też małą kuszę szybkostrzelną, którą żołnierz mógł naciągnąć bez dodatkowych narzędzi.
Historycy sądzą, że olbrzymia kusza była bardziej pokazem możliwości i bronią do straszenia wroga niż czymś, co miało naprawdę stanąć pod murami.
Jak to działa
- Giętkie ramiona: Łuk z cienkich warstw drewna gnie się, a nie pęka. Im dłuższy łuk, tym więcej energii może zmagazynować.
- Przekładnia: Korbą i kołem ślimakowym jeden człowiek mógł naciągnąć cięciwę, której nie ruszyłoby kilku ludzi.
- Spust: Cięciwę trzymał zaczep. Uderzenie młotkiem zwalniało go z bezpiecznej odległości.
Śledztwo: fakty i teorie
Udokumentowane
- Rysunek kuszy jest w Kodeksie Atlantyckim i pochodzi z lat ok. 1488–1489.
- Leonardo pisał do Ludovica Sforzy o swoich machinach wojennych.
- Nie ma śladów, że kuszę zbudowano za jego życia.
Teorie
- Broń do straszenia. Argumenty zwolenników: Rozmiar i wygląd robiły wrażenie, a rysunek jest bardzo staranny, jak do pokazania władcy. Co mówią dokumenty: Opinie historyków, brak zapisów o użyciu.
- Prawdziwy projekt bojowy. Argumenty zwolenników: Leonardo dopracował przekładnie i spust, czyli myślał o działaniu. Co mówią dokumenty: Szczegóły mechaniczne na rysunku.
Czego nie wiemy: Czy Leonardo kiedykolwiek zbudował choćby model. Jakie dokładnie wymiary miał na myśli, bo jednostki i skala rysunku są różnie odczytywane.
Sprawdź sam
- Linijka jak łuk: Przytrzymaj plastikową linijkę na brzegu stołu i odegnij koniec. Puść na kulkę z papieru. Im mocniej odegniesz, tym dalej leci kulka.
- Krótki i długi łuk: Powtórz z krótką i długą linijką. Długa magazynuje więcej energii, ale wolniej się prostuje. To kłopot olbrzymiej kuszy.
- Siła przekładni: Spróbuj podnieść wiadro z wodą na sznurku, a potem nawiń sznurek na kij i kręć. Kręcenie jest łatwiejsze, choć trwa dłużej. Tak działała korba Leonarda.
Co wiadomo na pewno
Rysunek jest w Kodeksie Atlantyckim. Rekonstrukcja dla brytyjskiej telewizji nie strzelała skutecznie: tak długie drewniane ramiona są za ciężkie i za wolne. Projekt pokazuje jednak, że Leonardo próbował liczyć siły w maszynach jak inżynier.
Najczęstsze pytania
Jak duża była kusza Leonarda da Vinci?
Według opisu na rysunku rozpiętość łuku wynosiła czterdzieści dwa łokcie, czyli około dwudziestu czterech metrów. Cała machina miała stać na sześciu kołach.
Czy olbrzymia kusza Leonarda działała?
Za życia Leonarda nikt jej nie zbudował. Współczesne rekonstrukcje wykonane dla telewizji pokazały, że strzelanie z niej jest bardzo trudne, dlatego historycy uważają ją raczej za pokaz możliwości i broń do straszenia wroga.
Gdzie można zobaczyć rysunek kuszy Leonarda?
Rysunek należy do Kodeksu Atlantyckiego, największego zbioru notatek Leonarda, który przechowuje Biblioteka Ambrozjańska w Mediolanie.
Jak działała kusza Leonarda?
Ramiona łuku miały być zrobione z cienkich, giętkich warstw drewna, żeby nie pękały. Cięciwę naciągano korbą z przekładnią ślimakową, a spust zwalniano uderzeniem młotka.