
Żelazna kolumna z Delhi
Ponad 1600 lat na deszczu i prawie bez rdzy
✦ Potwierdzone
Zostaw gwóźdź na deszczu, a za rok będzie rudy. W Delhi stoi żelazna kolumna wysoka na ponad siedem metrów, która od szesnastu wieków prawie nie rdzewieje.
Kto: Kowale z czasów króla Czandragupty II · Kiedy: ok. 400 n.e. · Gdzie: Delhi, Indie
Opowieść
Kolumna ma 7,21 m wysokości, około 41 cm średnicy i waży ponad sześć ton. Napis w sanskrycie mówi o królu Czandrze, utożsamianym z Czandraguptą II z dynastii Guptów, który panował około 375–415 roku.
Pierwotnie stała gdzie indziej, prawdopodobnie przy jaskiniach Udajagiri. W XI wieku przeniesiono ją do Delhi. Dziś stoi na dziedzińcu meczetu w zespole Kutb Minar, wpisanym na listę UNESCO.
Kolumnę wykuto, zgrzewając na gorąco kawałki żelaza. To wielki wyczyn: kowale musieli połączyć ręcznie wiele bloków w jeden słup o masie kilku ton.
Przez lata krążyły teorie o metalu z kosmosu i zaginionej technice. Odpowiedź przyniósł metalurg R. Balasubramaniam z Kanpuru. Żelazo kolumny ma dużo fosforu i drobinek żużlu. Dzięki nim na powierzchni tworzy się cienka, szczelna warstwa, która zatrzymuje dalszą rdzę.
Jak to działa
- Fosfor: Dawni kowale nie dodawali wapna do pieca, a węgiel drzewny z niektórych roślin był bogaty w fosfor. Żelazo zawiera go średnio 0,25%, kilka razy więcej niż współczesne.
- Żużel: Drobne wtrącenia żużlu i tlenków w metalu przyspieszają na początku korozję, ale też ściągają fosfor pod rdzę.
- Tarcza: Z czasem pod rdzą powstaje warstwa fosforanu żelaza. Klimat Delhi, z porami suchymi i wilgotnymi, pomaga jej się zagęścić. Warstwa zamyka metal przed tlenem.
Sprawdź sam
- Wyścig gwoździ: Połóż trzy zwykłe gwoździe na talerzykach: jeden suchy, jeden w wodzie z kranu, jeden w słonej wodzie. Codziennie rób zdjęcie i porównaj, który rdzewieje najszybciej.
- Sucho i mokro: Dwa gwoździe zostaw na parapecie. Jeden zwilżaj codziennie, drugi raz w tygodniu. Po miesiącu porównaj rdzę.
- Warstwa ochronna: Jeden gwóźdź posmaruj olejem jadalnym, drugi zostaw bez niczego i oba połóż na mokrym ręczniku papierowym. Olej, tak jak warstwa na kolumnie, odcina tlen i wodę.
Co wiadomo na pewno
Odporność kolumny na korozję wyjaśniono badaniami składu i warstwy ochronnej (R. Balasubramaniam, Current Science). Kluczowe są fosfor, wtrącenia żużlu i suchy klimat.
Dlaczego zaginęło: Kowale nie spisali swojej metody. Nowoczesne hutnictwo celowo usuwa fosfor z żelaza, bo przy kuciu i spawaniu robi stal kruchą, więc sposób, który chronił kolumnę, wypadł z użycia.