
Zaginione sekrety mistrzów
Kielich Likurga
Rzymska nanotechnologia
✦ Potwierdzone
Oświetlony z przodu jest zielony jak jadeit. Zapal w nim światło, a zapłonie krwistą czerwienią.
Kto: Rzymscy szklarze · Kiedy: IV w. · Gdzie: Imperium Rzymskie
Opowieść
Kielich przedstawia króla Likurga, którego za obrazę boga Dionizosa oplatają pędy winorośli.
Szkło ma niezwykłą cechę: w świetle odbitym jest zielone, a gdy światło przechodzi przez nie od środka, robi się czerwone.
Dziś kielich jest w British Museum. Nikt nie wie, czy Rzymianie rozumieli, co robią, czy przypadkiem trafili na idealną mieszankę.
Jak to działa
- Złoto i srebro: W szkle rozproszone są cząstki złota i srebra wielkości około 70 nanometrów.
- Plazmon: Tak małe cząstki metalu rozpraszają zielone światło, a przepuszczają czerwone.
- Dziś: Ten sam efekt wykorzystują nowoczesne czujniki medyczne, tzw. plazmoniczne.
Sprawdź sam
- Mleko i latarka: Do szklanki wody dodaj kilka kropel mleka i poświeć latarką z boku. Z boku woda jest niebieskawa, a patrząc przez nią na latarkę, pomarańczowa. Podobnie zmienia kolor kielich.
- Zachód słońca: Porównaj błękit nieba w południe z czerwonym zachodem. To ta sama fizyka rozpraszania światła na maleńkich drobinkach.
- Witraż w kościele: Obejrzyj stary czerwony witraż pod światło i bez. Rubinowe szkło barwiono kiedyś złotem, tak jak kielich Likurga.
Co wiadomo na pewno
Skład zbadano mikroskopem elektronowym (Freestone i in., Gold Bulletin 2007). Kielich uchodzi za najsłynniejszy przykład dawnej, nieświadomej nanotechnologii.