Wejdź do lasu
Kamień słoneczny wikingów
Zaginione sekrety mistrzów

Kamień słoneczny wikingów

Kryształ, który widzi słońce przez chmury

◐ Badane

Sagi mówią o kamieniu, który pokazywał słońce w pochmurny dzień. Fizycy sprawdzili. To działa.

Kto: Żeglarze północy · Kiedy: IX–XVI w. · Gdzie: Islandia, Atlantyk

Zobacz ilustrowaną historięzdjęcia, animacje i doświadczenia do zrobienia samemu

Opowieść

W islandzkiej sadze o królu Olafie jest scena: niebo zasnute, król pyta, gdzie jest słońce. Ktoś unosi kamień słoneczny i pokazuje miejsce. Król sprawdza i przyznaje mu rację.

Wikingowie pływali z Norwegii na Islandię i do Grenlandii bez kompasu, a na północnym Atlantyku często jest mgła i chmury. Jak się nie gubili?

Naukowcy podejrzewają kryształ szpatu islandzkiego, przezroczystego kalcytu, który na Islandii leży pod nogami.

Jak to działa

  1. Światło spolaryzowane: Światło nieba jest spolaryzowane w pierścieniach wokół słońca, nawet przez chmury. Oko tego nie widzi.
  2. Podwójny obraz: Kalcyt rozszczepia światło na dwa obrazy. Gdy oba są jednakowo jasne, kryształ wskazuje kierunek słońca.
  3. Kurs: Znając położenie słońca i porę dnia, nawigator wyznacza północ i trzyma kurs.

Sprawdź sam

  1. Okulary polaryzacyjne: Przy pochmurnym niebie obracaj okulary polaryzacyjne i patrz w błękitny skrawek nieba. W pewnym ustawieniu niebo ciemnieje. Tak wikingowie mogli znaleźć ukryte słońce.
  2. Kalcyt na gazecie: Kup w sklepie z minerałami kryształ kalcytu (szpat islandzki) i połóż go na tekście. Zobaczysz podwójny napis.
  3. Ekran telefonu: Spójrz na ekran telefonu przez okulary polaryzacyjne i obróć głowę. Ekran gaśnie i wraca. To to samo zjawisko, które czuł kamień słoneczny.

Co wiadomo na pewno

Fizycy z Rennes (2011) pokazali, że kalcytem da się wskazać słońce z dokładnością kilku stopni, nawet po zachodzie. W 2013 roku opisano kryształ kalcytu z wraku statku z 1592 roku przy wyspie Alderney, leżący obok przyrządów nawigacyjnych. Sporne pozostaje, czy wikingowie naprawdę go używali, bo kryształu z ich czasów nie znaleziono.

Źródła