
Hypocaustum
Ogrzewanie podłogowe starożytnego Rzymu
✦ Potwierdzone
Rzymianie chodzili boso po ciepłej podłodze w łaźniach nawet w zimnej Brytanii. Pod ich stopami płynęło gorące powietrze z pieca.
Kto: Sergiusz Orata (według Witruwiusza) · Kiedy: ok. 80 p.n.e. · Gdzie: Rzym i całe imperium
Opowieść
Według Witruwiusza ogrzewanie wymyślił około 80 roku przed naszą erą Sergiusz Orata, przedsiębiorca, który hodował ostrygi w podgrzewanych basenach. Możliwe, że podobne rozwiązania znano wcześniej.
Podłogę stawiano na słupkach z cegieł, zwanych pilae. Pod nią z pieca płynęło gorące powietrze i dym. Grzało posadzkę, a potem uciekało glinianymi rurami w ścianach, które też się nagrzewały.
W łaźniach pomieszczenia układano tak, że najgorętsza sala, caldarium, była najbliżej pieca, a letnie tepidarium dalej. Witruwiusz radził, żeby sale dla mężczyzn i kobiet stawiać obok siebie i grzać jednym piecem.
Ruiny hypocaustów znaleziono od Anglii po Afrykę Północną. Podobnie działa koreański ondol, a dzisiejsze ogrzewanie podłogowe jest dalekim krewnym tego pomysłu.
Jak to działa
- Piec: Niewolnicy palili drewnem w piecu przy ścianie budynku. Trzeba było go pilnować cały czas.
- Pusta przestrzeń: Gorące powietrze rozchodzi się między słupkami pod całą podłogą i oddaje ciepło grubej posadzce.
- Komin w ścianie: Rury w ścianach ciągną dym w górę jak komin, ogrzewając po drodze ściany.
Sprawdź sam
- Gorąca butelka pod tacą: Postaw tacę na czterech kubkach, a pod nią butelkę z ciepłą wodą z kranu. Po 10 minutach dotknij tacy w różnych miejscach. Najcieplej jest nad butelką.
- Ciepło idzie w górę: Potrzymaj dłoń nad kaloryferem i obok niego. Nad nim czujesz ciepłe powietrze, które się unosi. Rury w ścianach rzymskich łaźni wykorzystywały to samo.
- Podłoga w domu: Jeśli masz w łazience płytki, dotknij ich bosą stopą zimą i porównaj z dywanem. Kamień oddaje i zabiera ciepło szybko, dlatego Rzymianie go grzali.
Co wiadomo na pewno
Setki zachowanych hypocaustów i opis Witruwiusza dokładnie pokazują, jak działały. System był drogi w utrzymaniu, więc miały go głównie łaźnie i bogate wille.