Wejdź do lasu
Hodometr Witruwiusza
Genialni starożytni

Hodometr Witruwiusza

Licznik kilometrów z kamyków

✦ Potwierdzone

Co milę do skrzynki spadał jeden kamyk. Na końcu podróży wystarczyło je policzyć. Tak Rzymianie mierzyli drogi.

Kto: Witruwiusz (opis), może Archimedes · Kiedy: I wiek p.n.e. · Gdzie: Rzym

Zobacz ilustrowaną historięzdjęcia, animacje i doświadczenia do zrobienia samemu

Opowieść

Rzymianie budowali tysiące kilometrów dróg i stawiali przy nich kamienie milowe. Potrzebowali sposobu, by dokładnie zmierzyć odległość.

Witruwiusz opisał wóz z kołami o średnicy 4 stóp rzymskich, czyli około 1,2 metra. Takie koło obraca się 400 razy na jednej mili rzymskiej. Przy każdym obrocie kołek na osi przesuwał o jeden ząb koło z 400 zębami.

Po pełnym obrocie dużego koła, czyli po mili, z otworu wypadał jeden kamyk do skrzynki. Podobne urządzenie opisał też Heron z Aleksandrii. Niektórzy łączą pomysł z Archimedesem, ale na to nie ma dowodów.

Leonardo da Vinci próbował zbudować hodometr według Witruwiusza i mu się nie udało. Dopiero w 1981 roku inżynier André Sleeswyk zrobił działającą kopię, z zębami w kształcie trójkątów, jak w mechanizmie z Antykithiry.

Jak to działa

  1. Koło liczy: Znany obwód koła razy liczba obrotów daje przebytą drogę.
  2. Przekładnia 400 do 1: Kołek na osi przesuwa duże koło o jeden ząb na obrót. Dopiero 400 obrotów to jeden pełny obrót dużego koła.
  3. Kamyk na milę: Duże koło ma otwory z kamykami. Gdy otwór trafi nad rurkę, kamyk spada do skrzynki z głośnym stuknięciem.

Sprawdź sam

  1. Obwód koła: Zmierz krawiecką miarą obwód koła roweru. Przyklej do opony kawałek taśmy i policz obroty na trasie do sklepu. Pomnóż i porównaj z mapą w telefonie.
  2. Licznik z fasolek: Idąc na spacer, przekładaj jedną fasolkę z lewej kieszeni do prawej co 100 kroków. W domu policz fasolki i zmierz swój krok. Masz rzymski hodometr.
  3. Koło zębate z kartonu: Wytnij dwa koła z kartonu, jedno z 4, drugie z 12 ząbkami. Ile obrotów małego daje jeden obrót dużego? Tak działa przekładnia.

Co wiadomo na pewno

Opis Witruwiusza przetrwał w traktacie O architekturze. Kopia Sleeswyka z 1981 roku działała. Nie wiadomo, czy w starożytności budowano hodometry często, ale dokładne odległości mierzone przez Rzymian i wcześniejszych Greków sugerują, że miały jakieś przyrządy.

Źródła