Wejdź do lasu
Głowa dzięcioła
Podpatrzone u natury

Głowa dzięcioła

Amortyzator, który okazał się młotkiem

◐ Badane

Dzięcioł wali dziobem w drzewo tysiące razy dziennie i nie dostaje wstrząsu mózgu. Przez lata wierzono, że ma w głowie amortyzator. Inżynierowie projektowali według tego kaski.

Kto: Sam Van Wassenbergh i zespół · Kiedy: 2006–2022 · Gdzie: Antwerpia, Belgia

Zobacz ilustrowaną historięzdjęcia, animacje i doświadczenia do zrobienia samemu

Natura i wynalazek

Dzięcioł ma gąbczastą kość czaszki, długą kość gnykową owijającą głowę i mały mózg ciasno upakowany w czaszce. Dziób uderza w drewno z dużą prędkością.

Projekty osłon i kasków inspirowanych głową dzięcioła, a po nowych badaniach także lepsze zrozumienie, jak małe rozmiary chronią mózg.

Opowieść

Dzięcioł duży uderza w pień z prędkością kilku metrów na sekundę, a hamuje na długości ułamka centymetra. Ludzki mózg przy takich przeciążeniach dawno by ucierpiał.

Badacze wymieniali kolejne cechy, które miały chronić mózg: gąbczastą kość jak pianka, kość gnykową owiniętą wokół czaszki jak pas bezpieczeństwa, sprężysty dziób. Na tej podstawie powstawały projekty kasków i osłon dla elektroniki.

W 2022 roku zespół Sama Van Wassenbergha nagrał dzięcioły trzech gatunków szybką kamerą i zmierzył hamowanie głowy. Okazało się, że głowa prawie nie tłumi uderzenia. Działa jak sztywny młotek.

To ma sens: gdyby głowa pochłaniała energię, dzięcioł musiałby walić mocniej, żeby wykuć dziurę. Mózg chroni przede wszystkim to, że jest mały. Obliczenia pokazały, że naciski w nim są poniżej progu wstrząśnienia znanego u naczelnych.

Jak to działa

  1. Mały mózg: Im mniejszy mózg, tym mniejsze naciski w nim przy tym samym hamowaniu. Mózg dzięcioła waży kilka gramów.
  2. Sztywna głowa: Cała energia idzie w drewno, a nie w czaszkę. Dziób i głowa działają razem jak twardy młotek.
  3. Ułamek sekundy: Każde uderzenie trwa bardzo krótko. Krótkie impulsy są dla mózgu mniej groźne niż długie.

Śledztwo: fakty i teorie

Udokumentowane

Teorie

Czego nie wiemy: Czy dzięcioły po latach kucia mają jakiekolwiek ślady uszkodzeń w mózgu. Jaką rolę odgrywa kość gnykowa, skoro nie amortyzuje.

Sprawdź sam

  1. Werbel w lesie: Wiosną w lesie posłuchaj werbla dzięcioła. Policz uderzenia w jednej serii. Zwykle jest ich kilkanaście w niecałą sekundę.
  2. Młotek i gąbka: Wbij gwóźdź w kawałek miękkiego drewna zwykłym młotkiem, a potem młotkiem owiniętym gąbką. Poczujesz, dlaczego dzięcioł nie potrzebuje amortyzatora.
  3. Mały i duży: Upuść z tej samej wysokości na dywan małe i duże jajko na twardo w skorupce. Sprawdź, które częściej pęka. Większe i cięższe przyjmuje większe siły.

Co wiadomo na pewno

Pomiary z 2022 roku (Van Wassenbergh i in., Current Biology) pokazały, że czaszka dzięcioła nie działa jak amortyzator, tylko jak sztywny młotek, a mózg chroni głównie jego niewielka wielkość. Wcześniejsza hipoteza amortyzatora była szeroko powtarzana bez bezpośrednich pomiarów.

Źródła