
Chrząszcz, który pije mgłę
Pustynny żuk z Namibu i sieci łowiące wodę z powietrza
◐ Badane
Na jednej z najsuchszych pustyń świata deszcz pada rzadko, ale nad ranem od oceanu nadciąga mgła. Pewien czarny chrząszcz staje na głowie i pije ją z własnych pleców.
Kto: Andrew Parker, Chris Lawrence · Kiedy: 2001–2010 · Gdzie: Pustynia Namib, Namibia
Natura i wynalazek
Chrząszcze z Namibu wspinają się o świcie na grzbiet wydmy, ustawiają tyłem do wiatru i unoszą odwłok. Mgła osiada na pokrywach skrzydeł, krople spływają im prosto do pyszczka.
Siatki do łapania mgły w Chile, Peru i Maroku oraz materiały z plamkami, które przyciągają i odpychają wodę na przemian.
Opowieść
Pustynia Namib ciągnie się wzdłuż Atlantyku. Zimny prąd morski sprawia, że prawie nie pada, ale wiele poranków zaczyna się od gęstej mgły znad oceanu.
W 2001 roku Andrew Parker i Chris Lawrence opisali w Nature chrząszcza z rodzaju Stenocara. Jego grzbiet pokrywają guzki, których czubki są gładkie i przyciągają wodę, a doliny między nimi są woskowe i ją odpychają. Krople rosną na czubkach, a potem staczają się po wosku do pyszczka.
Pomysł obiegł świat. Laboratoria zaczęły robić powierzchnie z plamkami przyciągającymi i odpychającymi wodę, a projektanci rysowali wieże i namioty łapiące mgłę.
Ale w 2010 roku szwedzcy badacze Thomas Nørgaard i Marie Dacke sprawdzili kilka gatunków. Okazało się, że na głowie stoi głównie gładki chrząszcz Onymacris unguicularis, a Stenocara tak nie robi. Pokrywy wszystkich badanych były w całości odpychające wodę. Najważniejsza okazała się postawa, a nie guzki.
Siatki do łapania mgły działają naprawdę, ale powstały niezależnie od chrząszcza. W Chile i Maroku dostarczają wiosce wody pitnej z mgły.
Jak to działa
- Postawa: Chrząszcz stoi na grzbiecie wydmy z odwłokiem uniesionym pod wiatr. Mgła sama na niego wieje.
- Kropla rośnie: Drobne kropelki mgły łączą się na pokrywach w coraz większe krople.
- Spływ: Ciężka kropla spływa po pochyłych plecach do pyszczka. Siatka na mgłę działa tak samo: krople zbierają się na włóknach i spływają do rynny.
Śledztwo: fakty i teorie
Udokumentowane
- Chrząszcz Onymacris unguicularis staje na głowie we mgle i pije wodę z pleców.
- Siatki do łapania mgły dostarczają wody w kilku suchych krajach.
- Plamkowe powierzchnie z laboratoriów zbierają mgłę lepiej niż jednolite.
Teorie
- Guzki Stenocary. Argumenty zwolenników: Parker i Lawrence opisali guzki z gładkimi czubkami i woskowymi dolinami. Co mówią dokumenty: Artykuł w Nature z 2001 roku i zdjęcia z mikroskopu.
- Liczy się postawa. Argumenty zwolenników: Pokrywy różnych chrząszczy zbierały podobne ilości wody, a na głowie stał gładki gatunek. Co mówią dokumenty: Pomiary Nørgaarda i Dacke (Frontiers in Zoology, 2010).
Czego nie wiemy: Czy w terenie Stenocara korzysta z mgły w inny sposób niż przez stawanie na głowie. Jak bardzo budowa pokryw pomaga, gdy mgła jest bardzo rzadka.
Sprawdź sam
- Mgła ze spryskiwacza: Rozwieś na patyku kawałek drobnej siatki lub firanki i spryskuj ją z boku mgiełką ze spryskiwacza do kwiatów. Podstaw talerzyk i zmierz, ile wody spłynie w pięć minut.
- Woskowe plamki: Natrzyj świeczką połowę kartki z bloku technicznego (bez zapalania). Spryskaj kartkę mgiełką. Na woskowej części kropki są okrągłe i staczają się, na czystej wsiąkają.
- Poranna rosa: Wczesnym rankiem połóż na trawie plastikową tackę, przechyloną. Sprawdź po godzinie, czy na dnie zebrała się woda z rosy.
Co wiadomo na pewno
Picie mgły przez chrząszcze z Namibu jest pewne, potwierdzone obserwacjami. Teoria, że Stenocara ma specjalne guzki przyciągające wodę (Nature, 2001), została podważona badaniami z 2010 roku: liczy się postawa, a pokrywy były odpychające wodę.