
Błękit Majów
Kolor, który przetrwał tysiąc lat w dżungli
✦ Potwierdzone
Malowidła w Bonampak i Chichén Itzá przetrwały ponad tysiąc lat w gorącym, wilgotnym klimacie. Błękit na nich jest wciąż żywy. Nawet stężony kwas azotowy mu nie szkodzi.
Kto: Majowie i Aztekowie · Kiedy: ok. 800 – XIX wiek · Gdzie: Jukatan i Mezoameryka
Opowieść
Majowie malowali tym kolorem ściany świątyń, rzeźby, ceramikę i księgi. Turkusowy błękit wiązał się u nich z deszczem i bogiem Chaakiem.
Błękit Majów jest niezwykle trwały. Nie bleknie na słońcu, nie zjadają go grzyby, wytrzymuje kwasy i zasady. Przez lata badacze nie mogli zrozumieć, z czego jest zrobiony.
W latach 50. i 60. XX wieku ustalono, że to mieszanka dwóch składników: barwnika indygo z liści indygowca i białej glinki pałygorskitu. Każdy z osobna jest zwyczajny. Razem dają coś wyjątkowego.
W 1993 roku meksykański historyk i chemik Constantino Reyes-Valerio opublikował przepis odtworzony z dawnych kronik i badań malowideł. W 2008 roku badacze pokazali, że w Chichén Itzá błękit wytwarzano przy świętej studni, paląc kadzidło kopal z liśćmi indygowca i glinką.
Jak to działa
- Dwa składniki: Liście indygowca dają niebieski barwnik. Glinka pałygorskit ma w sobie długie, mikroskopijne kanaliki.
- Podgrzanie: Mieszankę ogrzewano. Cząsteczki indygo wnikały w kanaliki glinki i zostawały w nich uwięzione.
- Pancerz z gliny: Glinka osłania barwnik przed światłem, wodą, kwasami i mikroorganizmami. Dlatego kolor nie blaknie.
Sprawdź sam
- Dżinsy na słońcu: Połóż na parapecie stary kawałek dżinsu barwionego indygo i przykryj połowę tekturą. Po miesiącu porównaj. Zwykłe indygo blaknie, a błękit Majów nie.
- Barwnik w glinie: Rozrób odrobinę białej glinki kosmetycznej z wodą i kroplą niebieskiego barwnika spożywczego. Po wyschnięciu opłucz pod kranem połowę. Sprawdź, ile koloru zostało.
- Szukaj błękitu: Obejrzyj w internecie zdjęcia malowideł z Bonampak. Znajdź turkusowy kolor tła i porównaj z innymi barwami, które bardziej wyblakły.
Co wiadomo na pewno
Skład błękitu Majów (indygo i pałygorskit) ustalono w XX wieku, a przepis odtworzono w 1993 roku. Odporność wynika z uwięzienia barwnika w kanalikach glinki. Szczegóły wiązania indygo z glinką wciąż są przedmiotem badań.
Dlaczego zaginęło: Po podboju hiszpańskim błękit stosowano jeszcze w klasztorach w XVI wieku, a na Kubie do XIX wieku. Potem wyszedł z użycia, a przepis zaginął.