
Survival
Tarp, węzły, nóż, ognisko i co robić, gdy coś pójdzie nie tak
Umiejętności krok po kroku i osiem trudnych sytuacji. Na podstawie zaleceń GOPR i TOPR, ustawy o lasach i zasad pierwszej pomocy. W nagłej sytuacji zawsze najpierw dzwoń po pomoc.
Tarp: dach z płachty

Tarp to lekka płachta z oczkami na brzegach. Z linką i kilkoma śledziami zrobisz z niej dach na deszcz albo osłonę od wiatru. Zawsze ustaw go niską, pochyłą stroną do wiatru.
Daszek
Na krótki postój i deszcz bez wiatru.
- Rozciągnij linkę między dwoma drzewami na wysokości klatki piersiowej i mocno ją napnij.
- Przywiąż dwa rogi płachty do linki.
- Drugi brzeg opuść w stronę wiatru i przypnij śledziami do ziemi.
- Napnij boki, żeby woda spływała, a nie zbierała się w worku.
Namiot A
Na noc, gdy pada i wieje z różnych stron.
- Rozciągnij linkę między drzewami nisko, na wysokości pasa.
- Przełóż płachtę przez linkę, tak żeby po obu stronach zwisało tyle samo.
- Oba dolne brzegi przypnij śledziami, ukośnie na zewnątrz.
- Z boku, od którego wieje, zejdź płachtą niżej.
Klin na wiatr
Na silny wiatr, gdy masz tylko jedno drzewo albo kij.
- Jeden róg płachty przywiąż do drzewa lub kija na wysokości około metra.
- Przeciwny róg przypnij śledziem do ziemi, od strony wiatru.
- Dwa boczne rogi rozciągnij i przypnij nisko przy ziemi.
- Wejście zostaje od strony drzewa, plecami do wiatru.
Pod tarp połóż karimatę. Zimna ziemia wyciąga ciepło szybciej niż powietrze.
3 węzły do tarpa

Nie musisz znać stu węzłów. Te trzy wystarczą, żeby rozstawić tarp i potem łatwo go zwinąć.
Ósemka
Zgrubienie na końcu linki, żeby nie wysunęła się z oczka.
- Zrób na lince pętlę.
- Przełóż koniec za linką, robiąc drugi zakręt, jak cyfra 8.
- Przełóż koniec przez pierwszą pętlę i zaciśnij.
Węzeł ratowniczy (zwany też skrajnym tatrzańskim)
Stała pętla wokół drzewa, która się nie zaciska i łatwo ją rozwiązać.
- Zrób na lince małe oczko. To nora, a linka nad nią to drzewo.
- Królik wychodzi z nory: koniec linki przełóż przez oczko od spodu.
- Obiega drzewo: przeprowadź koniec za linką.
- Wraca do nory: wsuń koniec z powrotem przez oczko i zaciśnij.
Węzeł napinający
Na odciągu do śledzia: przesuwasz go i napinasz linkę bez rozwiązywania.
- Okręć linkę wokół śledzia i wróć końcem wzdłuż niej.
- Owiń końcem linkę dwa razy, w stronę śledzia.
- Trzeci raz owiń dalej od śledzia i zaciśnij.
- Przesuwaj węzeł po lince: tak napniesz tarp bez rozwiązywania.
Na końcu każdego węzła zostaw co najmniej dłoń luzu, wtedy się nie rozwiąże.
Nóż w lesie

Dobry nóż do lasu ma stałe ostrze długości około dziesięciu centymetrów, mocną rękojeść i pochwę. Do strugania i krojenia to wystarczy. Większy nie znaczy lepszy.
Jaki nóż
Na co patrzeć przy wyborze.
- Ostrze stałe, nie składane, około 10 cm.
- Grzbiet ostrza prosty i kanciasty, przyda się do krzesiwa.
- Rękojeść, która nie ślizga się w mokrej dłoni.
- Stal nierdzewna jest łatwiejsza w utrzymaniu. Węglowa łatwiej się ostrzy, ale trzeba ją wycierać do sucha.
Bezpiecznie
Zasady, które chronią przed skaleczeniem.
- Zawsze strugaj od siebie, nigdy w stronę ręki ani nogi.
- Pracuj na siedząco, z łokciami na kolanach i patykiem przed kolanem, nie na udzie.
- Zanim zaczniesz, sprawdź, czy nikt nie stoi na wyciągnięcie ręki z nożem.
- Nóż odkładaj zawsze do pochwy, nigdy na ziemię.
Ostrzenie
Tępy nóż jest groźniejszy, bo trzeba na niego mocno naciskać.
- Połóż ostrze na kamieniu do ostrzenia pod niewielkim kątem, mniej więcej jak grubość dwóch monet.
- Przesuwaj je równo, całą długością, kilka razy z jednej strony i tyle samo z drugiej.
- Sprawdź na kartce papieru: ostry nóż tnie ją gładko.
Ognisko

W lesie i do 100 metrów od niego ognisko wolno palić tylko w miejscu wyznaczonym przez właściciela lasu (ustawa o lasach, art. 30). Na leśnej polanie i w parku narodowym jest to zabronione.
Jak rozpalić
W miejscu na ognisko, z wodą pod ręką.
- Przygotuj trzy kupki: suchą trawę lub korę brzozy, patyczki cienkie jak zapałka i grubsze jak kciuk.
- Zrób małe gniazdo z podpałki, nad nim daszek z cienkich patyczków.
- Podpal od strony wiatru i dokładaj grubsze patyki dopiero, gdy cienkie dobrze się palą.
Jak zgasić
Zanim odejdziesz, nawet na chwilę.
- Zalej żar wodą, aż przestanie syczeć.
- Rozgarnij go patykiem i zalej jeszcze raz.
- Dotknij dłonią z bliska: popiół ma być zimny.
Gdy jest susza i w lesie obowiązuje zakaz wstępu albo ogłoszono zagrożenie pożarowe, nie rozpalaj ognia nigdzie.
Spakuj plecak

Odhaczaj rzeczy przy pakowaniu. Telefon zapamięta listę do następnego wyjścia.
- Woda, co najmniej litr na osobę
- Jedzenie z zapasem na dodatkowe pół dnia
- Naładowany telefon i powerbank
- Mapa offline w telefonie
- Latarka czołowa
- Kurtka przeciwdeszczowa
- Ciepła warstwa: polar albo sweter
- Czapka i rękawiczki
- Apteczka i folia NRC
- Gwizdek
- Nóż
- Zapalniczka w woreczku
Quiz: co zrobisz?
- Zgubiłeś szlak w lesie. Co robisz najpierw? Zatrzymuję się i wracam po swoich śladach do ostatniego znaku. Zgubiony szlak najłatwiej odnaleźć, wracając po swoich śladach. Potoki w górach prowadzą często w jary i na progi skalne.
- Na grani łapie Cię burza. Co robisz? Schodzę z grani, odkładam kije i kucam na plecaku, ze złączonymi stopami. Pioruny trafiają w najwyższe punkty. Zejdź niżej, z dala od grani, samotnych drzew i metalu.
- Chce Ci się pić, a obok płynie górski strumień. Co robisz? Gotuję wodę co najmniej minutę albo przelewam ją przez filtr. Nawet czysta woda może mieć bakterie i pasożyty. Chustka zatrzyma tylko piasek.
- Gdzie wolno rozpalić ognisko w lesie? Tylko w miejscu wyznaczonym przez właściciela lasu. Tak mówi ustawa o lasach. Zakaz obejmuje też pas 100 metrów od lasu.
- Żmija ukąsiła kolegę w nogę. Co robisz? Unieruchamiam nogę, uspokajam go i dzwonię pod 112. Wysysanie i opaska uciskowa szkodzą. Mniej ruchu oznacza wolniejsze krążenie jadu, a pomoc trzeba wezwać zawsze.
- Nad Tobą leci śmigłowiec, a Ty potrzebujesz pomocy. Jaki znak dajesz? Obie ręce w górę, jak litera Y. Obie ręce w górę to Y, czyli tak, potrzebuję pomocy. Jedna w górę, a druga w dół znaczy: nie potrzebuję.
- Kolega przemókł, trzęsie się z zimna i mówi coraz wolniej. Co robisz? Zdejmuję mokre ubranie, daję suche, chronię od wiatru i daję ciepły, słodki napój. Alkohol i rozcieranie przyspieszają utratę ciepła. Liczy się suche ubranie, osłona od wiatru i ciepło.
- Noc zaskoczyła Cię w lesie. Co robisz? Zostaję, robię osłonę od wiatru, izoluję się od ziemi i daję znać bliskim. Po ciemku łatwo się zgubić albo spaść. Ziemia wyciąga ciepło, więc usiądź na plecaku albo gałęziach.
- Jak bezpiecznie strugać patyk nożem? Od siebie, z patykiem przed kolanem. Ostrze, które się ześlizgnie, ma trafić w powietrze, a nie w nogę czy rękę.
- Wieje i pada. Jak ustawiasz tarp? Nisko, pochyłą stroną do wiatru. Nisko ustawiony tarp nie łopocze, a wiatr i deszcz spływają po nim, zamiast wpadać do środka.
Zgubiłem się

- Zatrzymaj się i nie idź dalej na oślep. Napij się, zjedz coś, uspokój oddech.
- Pomyśl, skąd przyszedłeś. Najpewniej jest wrócić po swoich śladach do ostatniego znaku szlaku.
- Gdy nie wiesz, gdzie jesteś, a zapada zmrok, zostań w miejscu i dzwoń po pomoc. Ratownikom łatwiej znaleźć kogoś, kto się nie rusza.
Woda

- Zabierz co najmniej półtora litra wody, latem i na długą trasę więcej.
- Wodę z potoku lub źródła pij dopiero po przegotowaniu albo przefiltrowaniu.
- Pragnienie, ból głowy i ciemny mocz to znak, że pijesz za mało.
Ciepło i nocleg

- Ubieraj się na cebulkę: kilka cienkich warstw grzeje lepiej niż jedna gruba.
- Nie siadaj ani nie śpij wprost na ziemi, podłóż plecak, gałązki albo karimatę.
- Folia ratunkowa waży kilkadziesiąt gramów, a w nagłej sytuacji chroni przed wychłodzeniem.
- Dreszcze, niezdarność i splątanie to wyziębienie: schowaj się przed wiatrem, przebierz w suche ubranie, wypij coś ciepłego i słodkiego.
Ogień

- W lesie i do 100 metrów od lasu ogień wolno rozpalać tylko w miejscach do tego wyznaczonych. Tak mówi ustawa o lasach.
- Ognisko pal w kręgu z kamieni, z dala od drzew, i miej obok wodę.
- Zanim odejdziesz, zalej ognisko wodą i rozgarnij, aż popiół będzie zimny.
Burza w górach

- Sprawdzaj prognozę. Latem burze najczęściej przychodzą po południu, więc w góry wychodź wcześnie rano.
- Gdy grzmi, zejdź ze szczytu i grani, z dala od łańcuchów, metalowych barierek i pojedynczych drzew.
- Jeśli nie zdążysz zejść, kucnij na plecaku ze złączonymi stopami, kilka metrów od innych osób.
Kierunki bez kompasu

- Około południa słońce jest na południu, latem około godziny trzynastej.
- Nocą znajdź Wielki Wóz. Odmierz pięć razy odległość między dwiema tylnymi gwiazdami jego „skrzyni”, a trafisz na Gwiazdę Polarną. Ona wskazuje północ.
- Mech na pniach nie jest pewnym znakiem północy. Rośnie tam, gdzie jest wilgotno.
Wzywanie pomocy

- Zadzwoń pod 985 lub 601 100 300 (GOPR i TOPR) albo pod 112.
- Górski sygnał ratunkowy: sześć gwizdnięć albo błysków latarką na minutę, potem minuta przerwy. Odpowiedź to trzy sygnały na minutę.
- Do śmigłowca: obie ręce w górę (litera Y) znaczy „potrzebuję pomocy”, jedna ręka w górę, a druga w dół (litera N) znaczy „nie potrzebuję”.
Żmija i kleszcze

- Żmija kąsa tylko wtedy, gdy się ją nadepnie albo złapie. Patrz pod nogi na nasłonecznionych kamieniach.
- Po ukąszeniu unieruchom kończynę, nie nacinaj rany, nie wysysaj jadu, nie zakładaj opaski uciskowej i dzwoń pod 112.
- Kleszcza wyjmij pęsetą tuż przy skórze, a ranę zdezynfekuj. Jeśli w ciągu kilku tygodni pojawi się powiększający się rumień, idź do lekarza.