
Opioidy z maku
morfina, kodeina, tebaina
Substancje z mleczka niedojrzałych makówek. To silne leki przeciwbólowe i zarazem jedne z najsilniej uzależniających substancji. Za dużo może zatrzymać oddech. Na to jest odtrutka: nalokson.
Zatrucie? Dzwoń 112. Ośrodki toksykologiczne: Kraków 12 64 68 550, Gdańsk 58 682 04 04.
Gdzie występuje
- Mak lekarski: mleczko niedojrzałych makówek
Jak działa na organizm
Mózg ma własne substancje przeciwbólowe, endorfiny. Opioidy działają w tych samych miejscach, tylko dużo silniej: gaszą ból i dają uczucie spokoju i błogości.
Te same miejsca sterują oddechem. Przy zbyt dużej ilości oddech zwalnia aż do zatrzymania. Właśnie tak umiera większość osób po przedawkowaniu.
Mózg szybko się przyzwyczaja: potrzeba coraz więcej, a bez opioidu pojawia się bolesny zespół odstawienia.
Objawy
- przedawkowanie: Trzy znaki: bardzo wąskie źrenice, wolny lub chrapliwy oddech, nie da się dobudzić. Sine usta i paznokcie.
- po odstawieniu: 8–24 godz.: Niepokój, ziewanie, katar, łzawienie, pocenie, gęsia skórka.
- 2.–4. dzień: Najgorszy czas: bóle mięśni i kości, biegunka, wymioty, bezsenność, silny głód substancji.
- po 1–2 tygodniach: Ciało się uspokaja. Głód psychiczny i kłopoty ze snem mogą trwać dłużej.
Co robić
- Ktoś nie reaguje i źle oddycha: dzwoń 112.
- Odchyl mu głowę i sprawdź oddech. Nie oddycha: zacznij resuscytację. Oddycha: ułóż na boku.
- Jeśli masz nalokson, podaj go zgodnie z ulotką i zostań do przyjazdu karetki, bo działa krócej niż opioid.
Czego nie robić
- Nie zostawiaj tej osoby, żeby się „przespała”.
- Nie wkładaj jej do zimnej wody i nie podawaj innych środków.
- Nie łącz opioidów z alkoholem i lekami nasennymi.
Co robią lekarze
Lekarze podają nalokson, który wypycha opioid z mózgu i przywraca oddech, a w razie potrzeby wspierają oddychanie. Po wybudzeniu chory zostaje pod obserwacją, bo nalokson działa krócej niż wiele opioidów.
Jak przestać
Uzależnienie od opioidów to choroba, którą się leczy, a nie słabość charakteru. Najlepiej działa leczenie, nie samotne odstawienie.
- Zgłoś się do poradni: Poradnie leczenia uzależnień przyjmują bez skierowania i bezpłatnie. Tam ułożą plan leczenia.
- Leczenie substytucyjne: Metadon albo buprenorfina, podawane w programie pod opieką lekarza, uspokajają głód, pozwalają wrócić do pracy i rodziny i wyraźnie zmniejszają ryzyko śmierci. To sprawdzona metoda, nie „zamiana nałogu”.
- Detoks pod opieką: Jeśli chcesz odstawić całkiem, rób to na oddziale detoksykacyjnym, gdzie łagodzi się objawy. Po detoksie warto iść na terapię.
- Miej nalokson: Zapytaj w poradni o nalokson. Może uratować życie tobie albo komuś obok.
- Nie zostawaj sam: Grupy wsparcia (np. Anonimowi Narkomani), terapeuta i bliscy pomagają przejść najtrudniejsze miesiące.
Gdzie szukać pomocy w Polsce
- Poradnia leczenia uzależnień (NFZ): 800 190 590 (infolinia NFZ, całą dobę). Do poradni leczenia uzależnień nie potrzeba skierowania i jest bezpłatna. Adres najbliższej podpowie infolinia NFZ.
- Telefon zaufania: uzależnienia: 800 199 990 (codziennie 16–21, bezpłatnie). Rozmowa i adresy poradni dla osób uzależnionych i ich bliskich, bez względu na substancję.
- Centrum Wsparcia w kryzysie: 800 70 2222 (całą dobę, bezpłatnie). Gdy jest bardzo źle i nie wiesz, do kogo się zwrócić.
- Centrum Wsparcia w kryzysie: 800 70 2222 (całą dobę, bezpłatnie). Gdy jest bardzo źle i nie wiesz, do kogo się zwrócić.
Mity i fakty
- Mit: Metadon to tylko zamiana jednego nałogu na drugi. Fakt: Fałsz. Leczenie substytucyjne ma najlepsze dowody skuteczności: zmniejsza liczbę zgonów, zakażeń i przestępstw.
- Mit: Mak z piekarni może odurzyć. Fakt: Nie. Na nieumytych nasionach bywa trochę morfiny, dlatego UE ogranicza jej ilość. Odurzyć to nie powinno, ale może dać wynik w teście na narkotyki.
Warto wiedzieć
Morfina, nazwana od Morfeusza, boga snów, wciąż jest podstawowym lekiem na silny ból, np. przy nowotworach. W PRL-u z makówek gotowano „kompot”, polską heroinę, a walka z nim dała początek ruchowi MONAR Marka Kotańskiego.