
Nikotyna
główna substancja tytoniu
Substancja z liści tytoniu, która bardzo szybko uzależnia. W papierosie zabija głównie dym, ale to nikotyna trzyma w nałogu. Rzucić się da, a z pomocą udaje się znacznie częściej.
Zatrucie? Dzwoń 112. Ośrodki toksykologiczne: Kraków 12 64 68 550, Gdańsk 58 682 04 04.
Gdzie występuje
- Tytoń szlachetny: papierosy, cygara, saszetki
- Tytoń bakun (mapacho): dużo więcej nikotyny
Jak działa na organizm
Po zaciągnięciu się nikotyna dociera do mózgu w kilka sekund. Tam pobudza miejsca, które dają poczucie nagrody, i na chwilę jest przyjemnie, spokojniej, łatwiej się skupić.
Mózg szybko się przyzwyczaja i dorabia sobie więcej „gniazd” na nikotynę. Gdy jej poziom spada, te gniazda się upominają: pojawia się rozdrażnienie, niepokój i głód papierosa. Zapalenie gasi ten głód, więc wydaje się, że papieros uspokaja. W rzeczywistości uspokaja tylko głód, który sam wywołał.
Nikotyna przyspiesza też serce i zwęża naczynia. Raka, zawały i choroby płuc wywołują przede wszystkim smoła i tysiące związków z dymu.
Objawy
- zatrucie: kilka minut – godzina: Nudności, wymioty, ślinienie się, pocenie, bladość, drżenie, kołatanie serca. Najczęściej u dzieci, które połknęły liquid do e-papierosa, saszetkę albo niedopałek.
- ciężkie zatrucie: Drgawki, osłabienie mięśni, także tych do oddychania, spadek ciśnienia.
- po rzuceniu: 1.–3. dzień: Najsilniejszy głód, rozdrażnienie, niepokój, kłopoty ze snem i skupieniem.
- po rzuceniu: 2–4 tygodnie: Objawy odstawienia słabną i mijają. Większy apetyt może zostać dłużej.
Co robić
- Dziecko połknęło liquid, saszetkę albo papierosa: dzwoń 112 lub do ośrodka toksykologicznego, nawet bez objawów.
- Liquid wylał się na skórę: zmyj go od razu wodą z mydłem.
- Zabierz do lekarza opakowanie liquidu lub saszetek.
Czego nie robić
- Nie wywołuj wymiotów.
- Nie trzymaj liquidów i saszetek w zasięgu dzieci. Słodkie zapachy je kuszą.
Co robią lekarze
Na zatrucie nikotyną nie ma odtrutki. Lekarze pilnują oddechu, serca i ciśnienia i podają leki na drgawki. Większość zatruć u dzieci kończy się dobrze, gdy pomoc przychodzi szybko.
Jak przestać
Większość palaczy chce rzucić i wielu próbuje kilka razy, zanim się uda. To normalne. Każda próba uczy, co pomaga właśnie tobie.
- Wyznacz dzień: Wybierz datę w najbliższych dwóch tygodniach. Powiedz o niej bliskim. Dzień wcześniej wyrzuć papierosy, zapalniczki i popielniczki.
- Weź leki, które działają: Plastry, gumy i tabletki z nikotyną, a także cytyzyna (lek bez recepty z rośliny złotokap) i wareniklina na receptę wyraźnie zwiększają szansę. Najlepiej działa połączenie plastra z gumą lub tabletką. Jak je brać, powie farmaceuta albo lekarz.
- Poproś o wsparcie: Rozmowa z doradcą przez telefon albo w poradni razem z lekami daje największą szansę. To bezpłatne.
- Poznaj swoje pułapki: Kawa, alkohol, stres, papieros po jedzeniu. Na pierwsze tygodnie zmień te nawyki albo przygotuj zamiennik: spacer, wodę, coś do rąk.
- Wpadka to nie koniec: Jeden papieros nie przekreśla próby. Nie myśl „i tak się nie udało”. Wracaj do planu od razu.
E-papierosy z nikotyną według przeglądów Cochrane pomagają rzucić palenie częściej niż plastry i gumy, a są dużo mniej szkodliwe niż dym. Nie są jednak obojętne dla zdrowia i dalej podtrzymują uzależnienie. Mają sens jako droga wyjścia z papierosów, nie dla osób, które nie palą.
Gdzie szukać pomocy w Polsce
- Telefoniczna Poradnia Pomocy Palącym: 801 108 108 lub 22 211 80 15 (pon.–pt. 9–21, sob. 9–15). Doradcy pomogą ułożyć plan rzucania. Z komórki dzwoń na drugi numer.
- Telefon zaufania: uzależnienia: 800 199 990 (codziennie 16–21, bezpłatnie). Rozmowa i adresy poradni dla osób uzależnionych i ich bliskich, bez względu na substancję.
- Centrum Wsparcia w kryzysie: 800 70 2222 (całą dobę, bezpłatnie). Gdy jest bardzo źle i nie wiesz, do kogo się zwrócić.
Mity i fakty
- Mit: Papierosy „light” są zdrowsze. Fakt: Fałsz. Palacze zaciągają się wtedy mocniej i dłużej, a szkody są podobne.
- Mit: Po tylu latach nie warto już rzucać. Fakt: Fałsz. Korzyści przychodzą w każdym wieku, już od pierwszych dni.
- Mit: Rzuca się tylko siłą woli. Fakt: Fałsz. Leki i wsparcie doradcy wielokrotnie zwiększają szansę. Sięganie po nie to nie słabość.
Warto wiedzieć
Nikotyna była kiedyś sprzedawana jako środek owadobójczy. Dziś jako lek pomaga już tylko w jednym: w rzucaniu palenia.