
Amatoksyny
α-amanityna, β-amanityna
Najgroźniejsze trucizny grzybów w Polsce. Po cichu niszczą wątrobę, a pierwsze objawy przychodzą dopiero po wielu godzinach, gdy szkoda już trwa. Gotowanie, suszenie ani mrożenie ich nie usuwa.
Zatrucie? Dzwoń 112. Ośrodki toksykologiczne: Kraków 12 64 68 550, Gdańsk 58 682 04 04.
Gdzie występuje
- Muchomor zielonawy (sromotnikowy): odpowiada za większość zgonów
- Muchomor jadowity: biały, mylony z pieczarką
- Hełmówka jadowita: mała, rośnie na drewnie
- Czubajeczka brązowoczerwonawa: mała, mylona z innymi
Jak działa na organizm
Każda komórka ciała stale produkuje białka, z których się odnawia i pracuje. Amatoksyny zatrzymują tę produkcję u samego źródła.
Najbardziej cierpi wątroba, bo to ona pierwsza dostaje truciznę z jelit, a potem trucizna wraca do niej z żółcią, raz za razem. Komórki wątroby obumierają. Uszkodzone bywają też nerki.
Dlatego przez pierwsze godziny nic nie boli. Szkoda dzieje się w środku, zanim pojawią się objawy.
Objawy
- pierwsze 6–24 godz.: Nic. Człowiek czuje się dobrze. To najgroźniejszy czas, bo nikt nie wzywa pomocy.
- potem 1–2 doby: Nagłe, bardzo silne wymioty, wodnista biegunka, bóle brzucha, odwodnienie.
- 2.–3. dzień: Pozorna poprawa. Objawy słabną, a trucizna dalej niszczy wątrobę.
- 3.–5. dzień: Żółtaczka, krwawienia, splątanie. Bez leczenia niewydolność wątroby i nerek.
Co robić
- Przy każdym podejrzeniu dzwoń 112 albo jedź na SOR, także gdy nikt nie ma objawów.
- Do szpitala jadą wszyscy, którzy jedli te grzyby, nawet jeśli zjedli mało.
- Zabierz resztki grzybów, obierki, a nawet resztki potrawy. To pomaga rozpoznać truciznę.
- Zapisz, kto, co i o której jadł.
Czego nie robić
- Nie czekaj na objawy.
- Nie lecz się sam węglem ani ziołami w domu.
- Nie uspokajaj się, gdy wymioty miną.
Co robią lekarze
Lekarze nawadniają, podają kilka razy węgiel aktywowany, by przerwać krążenie trucizny, oraz leki chroniące wątrobę (m.in. sylibininę z ostropestu i N-acetylocysteinę). Gdy wątroba przestaje pracować, ratunkiem bywa jej przeszczep. Im wcześniej zacznie się leczenie, tym większa szansa.
Mity i fakty
- Mit: Srebrna łyżeczka albo cebula ciemnieje przy trującym grzybie. Fakt: Fałsz. Żaden domowy test nie wykrywa trucizny. Pewne jest tylko rozpoznanie gatunku.
- Mit: Ślimaki go jadły, więc jest jadalny. Fakt: Fałsz. Ślimaki i zwierzęta jedzą też grzyby śmiertelne dla ludzi.
- Mit: Trujący grzyb jest gorzki albo brzydko pachnie. Fakt: Fałsz. Ludzie, którzy przeżyli, opisują muchomora zielonawego jako smaczny.
- Mit: Wystarczy długo gotować albo zalać octem. Fakt: Fałsz. Amatoksyny nie rozkładają się ani w gotowaniu, ani w occie, ani w suszarce.
Warto wiedzieć
Naukowcy badają amanitynę jako „pocisk” na raka: przyczepiona do przeciwciała mogłaby trafiać tylko w komórki guza. To na razie badania, nie lek.