
Alkaloidy tropanowe
atropina, hioscyjamina, skopolamina
Trucizny pokrzyku, bielunia i lulka. Wyłączają w ciele „hamulec” nerwowy: serce pędzi, skóra robi się gorąca i sucha, a mózg wpada w majaczenie. Nie da się ich bezpiecznie „spróbować”.
Zatrucie? Dzwoń 112. Ośrodki toksykologiczne: Kraków 12 64 68 550, Gdańsk 58 682 04 04.
Gdzie występuje
- Pokrzyk wilcza jagoda: najwięcej w korzeniu i owocach
- Bieluń dziędzierzawa: najwięcej w nasionach
- Lulek czarny: nasiona i korzeń
- Mandragora lekarska: korzeń i liście
Jak działa na organizm
Nasze ciało ma dwa układy sterujące: jeden przyspiesza (walka i ucieczka), drugi zwalnia i uspokaja (odpoczynek i trawienie). Ten drugi działa dzięki substancji zwanej acetylocholiną.
Alkaloidy tropanowe zatykają miejsca, w których acetylocholina przekazuje sygnał. Hamulec przestaje działać. Serce bije szybko, źrenice robią się ogromne, ustaje pocenie, ślina i praca jelit, pęcherz nie chce się opróżnić.
W mózgu powodują majaczenie. To nie jest „odlot” ani wizja: człowiek nie wie, gdzie jest, rozmawia z kimś, kogo nie ma, i nie odróżnia tego od rzeczywistości. Zwykle potem niewiele pamięta.
Objawy
- po 30 min – 2 godz.: Suchość w ustach, szerokie źrenice, zaczerwieniona i gorąca twarz, szybkie tętno.
- kilka godzin: Niepokój, splątanie, omamy, chodzenie bez celu, mówienie od rzeczy. Gorączka bez pocenia.
- ciężkie zatrucie: Drgawki, groźne zaburzenia rytmu serca, przegrzanie, utrata przytomności.
- 1–3 doby: Majaczenie po nasionach bielunia potrafi trwać nawet kilka dni. Wiele osób trafia do szpitala po wypadku, upadku albo w wodzie.
Co robić
- Dzwoń 112. Powiedz, jaką roślinę ktoś zjadł albo wypił i kiedy.
- Nie zostawiaj tej osoby samej ani na chwilę. W majaczeniu ludzie wychodzą na ulicę, do wody, wypadają z okna.
- Zabierz do lekarza resztki rośliny, owoce, nasiona albo napój.
- Trzymaj ją w chłodnym, spokojnym miejscu. Mów spokojnie i krótko.
Czego nie robić
- Nie wywołuj wymiotów.
- Nie podawaj nic do picia ani jedzenia, mleka ani alkoholu.
- Nie czekaj, aż „samo przejdzie”.
Co robią lekarze
W szpitalu lekarze pilnują serca, oddechu i temperatury, chłodzą ciało i podają leki uspokajające. W ciężkich przypadkach mają odtrutkę (fizostygminę), ale podaje się ją tylko pod stałą kontrolą, bo sama też jest groźna.
Gdy ktoś bierze ją celowo
Bieluń i lulek bywają brane „dla odlotu”. Badania i opisy szpitali są tu zgodne: to prawie zawsze przerażające przeżycie, a nie psychodelik. Ilość trucizny w roślinie zmienia się tak bardzo, że nikt nie wie, ile przyjmuje. Jeśli ktoś bliski po to sięga, porozmawiaj z nim i zadzwoń po radę.
Gdzie szukać pomocy w Polsce
- Telefon zaufania: uzależnienia: 800 199 990 (codziennie 16–21, bezpłatnie). Rozmowa i adresy poradni dla osób uzależnionych i ich bliskich, bez względu na substancję.
- Centrum Wsparcia w kryzysie: 800 70 2222 (całą dobę, bezpłatnie). Gdy jest bardzo źle i nie wiesz, do kogo się zwrócić.
Mity i fakty
- Mit: Ptaki jedzą te jagody, więc człowiekowi nic nie zrobią. Fakt: Fałsz. Wiele ptaków jest na tę truciznę odpornych. Człowiek, zwłaszcza dziecko, nie jest.
- Mit: Gotowanie lub suszenie usuwa truciznę. Fakt: Fałsz. Alkaloidy tropanowe zostają w suszu, w herbacie i w przetworach.
- Mit: Bieluń to naturalny psychodelik. Fakt: Fałsz. Psychodeliki działają na inne miejsca w mózgu. Bieluń wywołuje majaczenie, a nie wizje, i może zabić.
Warto wiedzieć
Te same substancje, w ściśle odmierzonej postaci, są ważnymi lekami: atropina ratuje przy niektórych zatruciach i przy zbyt wolnym sercu, krople rozszerzają źrenice u okulisty, a plastry ze skopolaminą pomagają na chorobę lokomocyjną. Nazwa „belladonna” znaczy „piękna pani”: dawniej kobiety zakraplały sok do oczu, żeby mieć duże źrenice.