
Wianek z Nocy Kupały
obrzędy słowiańskie
Tak wygląda w Twoim profilu
Ten artefakt czeka gdzieś w lesie. Gdy go znajdziesz podczas grzybobrania, jego animowana ikona zapali się w Twoich Trofeach, w Gablocie artefaktów. Pospolity artefakt daje 5 pkt w lidze.
W najkrótszą noc roku dziewczęta plotły wianki z ziół i kwiatów, wkładały w nie zapaloną świecę i puszczały na wodę. Zwyczaj przetrwał do dziś w świętojańskich Wiankach.
Pochodzenie
Wianki puszczane na wodę to część obrzędów Nocy Kupały, święta przesilenia letniego obchodzonego przez Słowian w najkrótszą noc roku. Chrześcijaństwo połączyło je z wigilią św. Jana Chrzciciela (23 czerwca), a w Polsce opisał je już Jan Kochanowski w „Pieśni świętojańskiej o Sobótce” (wyd. 1586).
Historia
Wieczorem przed najkrótszą nocą roku dziewczęta szły na łąki i zbierały zioła, które wtedy miały mieć największą moc: bylicę, dziurawiec, zwany zielem świętojańskim, rumianek, macierzankę i polne kwiaty. Z nich plotły wianki, wplatając w nie wstążki, a często także zapaloną świeczkę lub łuczywo.
Gdy na wzgórzach płonęły sobótki, a młodzież skakała przez ogień, panny schodziły nad rzekę. Każda puszczała swój wianek na wodę i patrzyła, co z nim się stanie. Chłopcy czekali w dole rzeki, czasem w łodziach, czasem wpław, by wyłowić wianek tej, która im się podobała. Kto wyłowił wianek, miał prawo do jej uwagi, a czasem był to początek zalotów.
Z zachowania wianka wróżono przyszłość. Gdy płynął szybko i daleko, zapowiadał rychły ślub i szczęście. Gdy krążył w miejscu albo przybił do brzegu, oznaczał staropanieństwo przez kolejny rok. Gdy zatonął lub świeczka zgasła, wróżył nieszczęście, a nawet śmierć. Jeśli dwa wianki płynęły razem, panny miały być długo bliskimi przyjaciółkami.
Kochanowski w „Pieśni świętojańskiej o Sobótce” oddał głos dwunastu pannom, które przy sobótkowym ogniu w Czarnolesie śpiewają kolejno pieśni o miłości, pracy i wiejskim życiu. Kościół przez wieki próbował wykorzenić dawne zwyczaje, ale wianki przetrwały, bo na stałe zrosły się z dniem św. Jana.
Jak działa
Wianek był wróżbą: jeśli odpływał daleko, zapowiadał szczęście i rychły ślub, a jeśli kręcił się w miejscu, staropanieństwo. Wianek, który zatonął, wróżył nieszczęście. Chłopcy skakali do wody, by wyłowić wianek wybranki.
Moce
- Wróżba miłości: Według zwyczaju droga wianka po wodzie zapowiadała, czy panna wkrótce wyjdzie za mąż.
- Wybór ukochanego: Chłopak, który wyłowił wianek, miał być przeznaczony jego właścicielce.
- Moc ziół: Wierzono, że zioła zebrane w noc świętojańską chronią przed chorobami, urokami i piorunem.
- Ostrzeżenie losu: Zatonięcie wianka lub zgaśnięcie świecy zapowiadało nieszczęście.
Losy
Pojedyncze wianki co roku odpływają z nurtem, ale zwyczaj nigdy nie zaginął. Dziś Wianki to wielkie miejskie święta, m.in. w Krakowie pod Wawelem i w Warszawie nad Wisłą, połączone z koncertami i pokazami fajerwerków.
W kulturze
„Pieśń świętojańska o Sobótce” Kochanowskiego to najsłynniejszy staropolski opis Kupały. Krakowskie Wianki nad Wisłą odbywają się jako miejska impreza od 1992 roku.
Ciekawostka
Jan Kochanowski opisał sobótkowe obrzędy w „Pieśni świętojańskiej o Sobótce”. Kraków co roku urządza Wianki nad Wisłą pod Wawelem, jako miejską imprezę od 1992 r.