
Szklany pantofelek
baśń (Perrault)
Tak wygląda w Twoim profilu
Ten artefakt czeka gdzieś w lesie. Gdy go znajdziesz podczas grzybobrania, jego animowana ikona zapali się w Twoich Trofeach, w Gablocie artefaktów. Pospolity artefakt daje 5 pkt w lidze.
Motyw szklanego pantofelka wprowadził Charles Perrault w baśni o Kopciuszku z 1697 r. Bohaterka gubi go, uciekając z balu, a królewicz szuka dziewczyny, na którą będzie pasował.
Pochodzenie
Szklany pantofelek pochodzi z baśni „Kopciuszek, czyli mały szklany pantofelek” Charles’a Perraulta, wydanej w Paryżu w 1697 r. Historia dziewczyny rozpoznanej po zgubionym bucie jest jednak dużo starsza: grecki geograf Strabon (przełom er) opisał kurtyzanę Rodopis, a w IX-wiecznych Chinach Duan Chengshi spisał opowieść o Ye Xian i jej złotym pantofelku.
Historia
U Perraulta Kopciuszek mieszka z okrutną macochą i dwiema przyrodnimi siostrami, siedzi w popiele przy kominie i wykonuje najcięższe prace. Gdy królewicz wydaje bal, siostry jadą, a ona zostaje. Wtedy zjawia się jej matka chrzestna, wróżka: zmienia dynię w karetę, myszy w konie, szczura w woźnicę, jaszczurki w lokajów, a łachmany w suknię. Na koniec daje jej najpiękniejsze szklane pantofelki na świecie.
Jest tylko jeden warunek: przed północą trzeba wrócić, bo czar pryśnie. Pierwszego wieczoru Kopciuszek zdąży. Drugiego bawi się tak dobrze, że słyszy wybicie dwunastej, ucieka po schodach i gubi jeden pantofelek. Królewicz podnosi go i ogłasza, że poślubi tę, na której stopę będzie pasował.
Dworzanin obchodzi z pantofelkiem księżniczki, damy dworu i w końcu dom macochy. Siostry na próżno wciskają stopy, a Kopciuszek prosi o przymiarkę i pantofelek pasuje jak ulał. Na dowód wyjmuje z kieszeni drugi. U Perraulta wybacza siostrom i wydaje je za szlachciców z dworu.
W innej wersji, „Kopciuszku” braci Grimm (1812), pantofelek jest złoty, a królewicz zdobywa go, smarując schody smołą. Siostry obcinają sobie palec i piętę, by zmieścić stopę, ale gołębie wołają, że w bucie jest krew. Na weselu te same ptaki wydziobują siostrom oczy. Perrault złagodził więc historię, a szkło stało się znakiem kruchej, jednorazowej magii.
Jak działa
Według Perraulta wróżka, matka chrzestna Kopciuszka, wyczarowuje suknię, karetę z dyni i szklane pantofelki. Czar pryska o północy, a pantofelek pasuje tylko na jedną stopę na świecie.
Moce
- Jedna jedyna stopa: Pantofelek pasuje tylko na właścicielkę, więc działa jak niepodrabialny znak rozpoznawczy.
- Przetrwanie czaru: Gdy o północy kareta znów staje się dynią, a suknia łachmanami, pantofelek jako jedyny pozostaje szklany.
- Wygoda mimo szkła: W baśni Kopciuszek tańczy w nim cały wieczór i biega po schodach, a szkło nie pęka.
- Dar wróżki: To podarunek matki chrzestnej, nagroda za dobroć i cierpliwość bohaterki.
Losy
Według baśni drugi pantofelek Kopciuszek zachowała w kieszeni, a pierwszy przyniósł jej koronę. Od XIX w. trwa spór, czy chodziło o szkło („verre”), czy futerko („vair”): taką teorię wysunął m.in. Honoré de Balzac, ale tekst Perraulta mówi wyraźnie o szkle, a szklane i kryształowe pantofelki występują też w ludowych wersjach z Katalonii, Szkocji i Irlandii.
W kulturze
Najsłynniejsze adaptacje to film animowany Disneya „Kopciuszek” (1950) i balet Siergieja Prokofiewa „Kopciuszek” (1945). W Polsce baśń znana jest głównie z przekładów Perraulta, a słowo „kopciuszek” oznacza osobę zaniedbywaną i pomijaną.
Ciekawostka
Od XIX w. krąży teoria, że Perrault miał na myśli futerko („vair”), a nie szkło („verre”). Większość badaczy ją odrzuca, bo u Perraulta pantofelek jest wyraźnie szklany.