
Szczerbiec
historia i legenda polska
Tak wygląda w Twoim profilu
Ten artefakt czeka gdzieś w lesie. Gdy go znajdziesz podczas grzybobrania, jego animowana ikona zapali się w Twoich Trofeach, w Gablocie artefaktów. Legendarny artefakt daje 50 pkt w lidze.
Koronacyjny miecz królów Polski, używany od koronacji Władysława Łokietka w 1320 r. aż do 1764 r. Legenda wiąże go z Bolesławem Chrobrym, który miał go wyszczerbić o Złotą Bramę Kijowa.
Pochodzenie
Miecz wykuto w XII lub XIII wieku, według najnowszych analiz stylu i napisów około połowy XIII stulecia, a część badaczy łączy go z księciem Bolesławem mazowieckim. Najstarszy wątek legendy pochodzi od Galla Anonima (początek XII w.), który pisze, że Bolesław Chrobry, wjeżdżając w 1018 roku do Kijowa, uderzył mieczem w Złotą Bramę. Dopiero XIII-wieczna Kronika wielkopolska dodała, że od tego ciosu ostrze dostało szczerby.
Historia
Rok 1018. Bolesław Chrobry wjeżdża zwycięsko do Kijowa, by osadzić na tronie swego zięcia Świętopełka. Kronikarz Gall Anonim zapisał, że książę, przejeżdżając przez bramę, z rozmachem uderzył w nią mieczem, jakby na znak, że miasto należy teraz do niego. Z tej sceny wyrosła jedna z najsłynniejszych polskich legend.
Późniejsi opowiadacze dopowiedzieli resztę: od ciosu w Złotą Bramę na głowni została szczerba, a miecz nazwano Szczerbcem. Sęk w tym, że Złotą Bramę w Kijowie wzniesiono dopiero około 1037 roku, a zachowany miecz powstał ponad dwa wieki po wyprawie Chrobrego. Legenda okazała się jednak silniejsza od chronologii.
Od koronacji Władysława Łokietka w 1320 roku Szczerbiec był mieczem koronacyjnym. Nowy król otrzymywał go w katedrze wawelskiej jako znak, że ma bronić Kościoła, wdów, sierot i całego królestwa. Na rękojeści widnieją symbole czterech ewangelistów, Baranek Boży oraz tajemnicze napisy, częściowo zapisane literami przypominającymi hebrajskie, które badacze wiążą ze średniowiecznymi formułami ochronnymi.
W 1795 roku Prusacy zrabowali Skarbiec Koronny na Wawelu. Większość insygniów przetopiono, ale Szczerbiec przetrwał: przez XIX wiek przechodził z rąk do rąk kolekcjonerów, aż w 1884 roku kupiono go do Ermitażu w Petersburgu. Do Polski wrócił w 1928 roku na mocy postanowień traktatu ryskiego.
We wrześniu 1939 roku miecz wraz z innymi skarbami Wawelu wyruszył w dramatyczną ewakuację przez Rumunię i Francję aż do Kanady. Na Wawel powrócił dopiero po latach sporów, w 1959 roku (część opracowań podaje 1961).
Jak działa
Według tradycji miecz był znakiem królewskiej sprawiedliwości: przy koronacji nowy władca przyjmował go jako obrońca kraju i wiary. Legenda o wyszczerbieniu w Kijowie się jednak nie broni, bo Złotą Bramę zbudowano dopiero w 1037 r., a sam miecz pochodzi z XII lub XIII w.
Moce
- Znak prawowitej władzy: Według tradycji koronacyjnej tylko król przepasany Szczerbcem był prawdziwym obrońcą królestwa.
- Szczerba z Kijowa: Legenda głosi, że ślad na ostrzu pozostał po ciosie Chrobrego w Złotą Bramę, co historycy uznają za opowieść późniejszą.
- Słowa ochronne: Napisy i symbole na rękojeści miały w średniowiecznym przekonaniu chronić właściciela i uświęcać jego władzę.
- Przetrwanie: Jako jedyne insygnium koronacyjne ocalał z grabieży 1795 roku, co dla wielu stało się niemal legendą samą w sobie.
Losy
Szczerbiec jest dziś eksponowany w Skarbcu Koronnym na Zamku Królewskim na Wawelu. To jedyne zachowane średniowieczne insygnium koronacyjne polskich królów.
W kulturze
Wizerunek Szczerbca widniał na odznakach i symbolach organizacji narodowych w XX wieku, a miecz często pojawia się w polskiej literaturze historycznej i edukacji jako symbol dawnej Rzeczypospolitej.
Ciekawostka
Nazwa pochodzi od słowa „szczerba”, czyli wycięcia w głowni. To jedyne zachowane średniowieczne insygnium koronacyjne Polski; podczas II wojny światowej ukryto je w Kanadzie i wróciło na Wawel dopiero w 1959 r.