
Mandragora
średniowiecze
Tak wygląda w Twoim profilu
Ten artefakt czeka gdzieś w lesie. Gdy go znajdziesz podczas grzybobrania, jego animowana ikona zapali się w Twoich Trofeach, w Gablocie artefaktów. Rzadki artefakt daje 15 pkt w lidze.
Prawdziwa roślina z rodziny psiankowatych, której korzeń przypomina ludzką postać. Obrosła mnóstwem legend i w średniowieczu uchodziła za atrybut czarowników. Uwaga: jest silnie trująca, nie wolno jej jeść ani dotykać bez potrzeby!
Pochodzenie
Mandragora to prawdziwa roślina z rejonu Morza Śródziemnego i Bliskiego Wschodu, której rozwidlony korzeń przypomina ludzką postać. Wspomina o niej już Księga Rodzaju (rozdz. 30), a w IV w. p.n.e. grecki botanik Teofrast opisał rytuały jej zbierania. Uwaga: cała roślina jest silnie trująca.
Historia
W Biblii mały Ruben znajduje na polu w czasie żniw owoce mandragory i przynosi je matce, Lei. Rachela, druga żona Jakuba, która nie mogła mieć dzieci, prosi o nie siostrę i w zamian ustępuje jej noc z mężem. Mandragora uchodziła bowiem za roślinę sprzyjającą płodności i miłości. Rachela urodziła później Józefa.
Teofrast pisał, że zbierający musi zakreślić wokół rośliny krąg mieczem i podcinać korzeń twarzą na zachód. Józef Flawiusz opisał podobny korzeń zwany baaras, którego dotknięcie miało zabijać, więc do wyrwania używano psa. Ten motyw rozwinęło średniowiecze: przywiązywano psa do korzenia, zatykano uszy i rzucano psu kawałek mięsa. Pies szarpał, korzeń wychodził z krzykiem, a pies padał martwy.
W Niemczech mandragorę nazywano Alraune albo Galgenmännlein, czyli „ludzikiem spod szubienicy”. Wierzono, że rośnie tam, gdzie powieszono przestępcę. Wysuszony korzeń ubierano w szatki, kąpano w winie i trzymano w skrzynce jako domowego ducha, który przynosi bogactwo, ale też nieszczęście, jeśli się go zaniedba.
Posiadanie mandragory mogło być niebezpieczne. W procesie Joanny d’Arc w 1431 r. zarzucano jej m.in., że nosiła przy sobie mandragorę na szczęście, czemu zaprzeczyła. W średniowiecznych zielnikach korzeń rysowano jako małego człowieczka, a pisarze od Szekspira po Machiavellego wykorzystywali jej złą sławę.
Jak działa
Według podań mandragora wyrywana z ziemi wydaje krzyk, który zabija tego, kto go usłyszy. Dlatego do korzenia przywiązywano sznurkiem czarnego psa, a zbieracz zatykał uszy i odchodził. Z korzenia robiono amulety na szczęście.
Moce
- Śmiertelny krzyk: Według legendy wyrywana z ziemi mandragora krzyczy, a kto usłyszy jej głos, umiera lub traci zmysły.
- Domowy duch: Wysuszony korzeń trzymany w domu miał przynosić bogactwo i szczęście, jeśli właściciel dbał o niego.
- Miłość i płodność: Od czasów biblijnych wierzono, że owoce mandragory sprzyjają miłości i poczęciu.
- Prawdziwa trucizna: To nie legenda: roślina zawiera groźne alkaloidy i jej spożycie może zabić, dlatego nigdy nie wolno jej próbować.
Losy
Mandragora rośnie dziko w krajach śródziemnomorskich, a w Polsce można ją zobaczyć tylko w niektórych ogrodach botanicznych. Najstarsze rysunki korzenia w ludzkiej postaci zachowały się w średniowiecznych kodeksach, m.in. w tzw. Dioskurydesie wiedeńskim z VI w.
W kulturze
Szekspir wspomina o krzyku mandragory w „Romeo i Julii”, Niccolò Machiavelli napisał komedię „Mandragola” (ok. 1518), a w „Harrym Potterze i Komnacie Tajemnic” (1998) uczniowie przesadzają krzyczące mandragory w nausznikach.
Ciekawostka
Mandragora pojawia się już w Księdze Rodzaju, gdzie spierają się o nią Rachela i Lea. Zawiera trujące alkaloidy, m.in. atropinę.