
Kwiat paproci
wierzenia słowiańskie
Tak wygląda w Twoim profilu
Ten artefakt czeka gdzieś w lesie. Gdy go znajdziesz podczas grzybobrania, jego animowana ikona zapali się w Twoich Trofeach, w Gablocie artefaktów. Rzadki artefakt daje 15 pkt w lidze.
Według ludowych wierzeń paproć zakwita tylko raz w roku, w najkrótszą noc, Noc Kupały, a znalazca kwiatu zyskuje bogactwo i szczęście. W rzeczywistości paprocie w ogóle nie kwitną, rozmnażają się przez zarodniki.
Pochodzenie
Wiara w kwiat paproci należy do dawnego folkloru Słowian, Bałtów i innych ludów Europy i wiąże się z obrzędami najkrótszej nocy roku, Nocy Kupały, później nocy świętojańskiej (z 23 na 24 czerwca). Podanie żyło w ustnych przekazach wsi, a w XIX wieku spisywali je etnografowie i przerabiali pisarze, od Mikołaja Gogola po Józefa Ignacego Kraszewskiego.
Historia
W noc świętojańską, gdy na wzgórzach płonęły sobótki, a dziewczęta puszczały wianki na wodę, najodważniejsi szli samotnie w głąb lasu. Szukali paproci, która według starych opowieści raz w roku, dokładnie o północy, wypuszcza ognisty pąk. Kwiat rozkwitał tylko na chwilę i świecił tak, że w lesie robiło się jasno jak w dzień.
Droga do niego nie była łatwa. Według podań kwiatu strzegły złe moce: słychać było wycie, grzmoty i wołanie po imieniu, pojawiały się straszydła, a za plecami ktoś szeptał, by się obejrzeć. Kto uległ strachowi albo odwrócił głowę, tracił kwiat na zawsze. W wielu wersjach poszukiwacz zakreślał wokół siebie krąg i rozkładał pod paprocią białe płótno, by złapać kwiat, zanim zniknie.
Najsłynniejszą polską wersję opowiedział Józef Ignacy Kraszewski. Jego bohater Jacuś usłyszał o kwiecie od starej Niemczychy i po kilku nieudanych próbach wreszcie go zdobył. Kwiat postawił jednak warunek: szczęście będzie należało tylko do niego i nie wolno mu się nim z nikim podzielić. Jacuś zamieszkał w pałacach i miał wszystko, czego zapragnął, ale nie był szczęśliwy.
Trzy razy wracał do rodzinnej chaty i za każdym razem odchodził, nie pomagając biednej rodzinie, bo bał się utraty bogactwa. Gdy wreszcie zrozumiał, że szczęście, którym nie można się podzielić, nie jest szczęściem, było już za późno. Ziemia rozstąpiła się i pochłonęła go razem z kwiatem.
Mrocznej wersji tej legendy użył też Mikołaj Gogol w opowiadaniu „Wieczór w wigilię Iwana Kupały” (1830). Ubogi parobek Petro zdobywa kwiat paproci z pomocą diabelskiego Basawriuka i wiedźmy, ale cena okazuje się straszna, a wykopane złoto zamienia się w końcu w skorupy. W obu opowieściach kwiat spełnia życzenia, lecz zabiera człowiekowi coś cenniejszego.
Jak działa
Według podań kwiat rozkwita o północy w Noc Kupały i świeci tak jasno, że rozjaśnia las. Strzegą go złe moce, które straszą śmiałka, by się zawrócił. Kto go zerwie, zdobędzie bogactwo i szczęście, ale w wielu wersjach nie wolno mu się nimi z nikim dzielić.
Moce
- Bogactwo i szczęście: Według podań znalazca kwiatu zdobywa majątek i powodzenie we wszystkim, czego się podejmie.
- Widzenie skarbów: W wielu wersjach ludowych kwiat pozwala dostrzec skarby ukryte w ziemi.
- Mowa zwierząt: Niektóre podania mówią, że jego posiadacz rozumie, o czym rozmawiają zwierzęta i ptaki.
- Światło w ciemności: Rozkwita o północy ognistym blaskiem, który rozjaśnia cały las.
- Klątwa samotności: Szczęściem z kwiatu nie wolno się dzielić, a złamanie tego warunku sprowadza zgubę.
Losy
Kwiatu nikt nigdy nie znalazł, bo paprocie w ogóle nie kwitną, rozmnażają się przez zarodniki. Mimo to co roku w noc świętojańską tysiące ludzi wyruszają na symboliczne poszukiwania podczas festynów Kupały i Wianków w całej Polsce.
W kulturze
Baśń Kraszewskiego to jedna z najpopularniejszych lektur polskich szkół podstawowych. Kwiat paproci pojawia się też w opowiadaniu Gogola z cyklu „Wieczory na chutorze w pobliżu Dikańki” i jest symbolem wielu festiwali sobótkowych.
Ciekawostka
Najsłynniejszą literacką wersję podania napisał Józef Ignacy Kraszewski w baśni „Kwiat paproci”. Jej bohater Jacuś zdobywa bogactwo, którym nie może się dzielić, i nie przynosi mu ono szczęścia.
Mikstury legend z tym artefaktem
Źródła
Sprawdź sam
- Kupki pod liściem. Latem obejrzyj przez lupę spód liścia paproci w ogrodzie lub parku: brązowe kropki to kupki zarodni. Kwiatu nie znajdziesz. Nie zrywaj paproci w lesie, część jest chroniona.
- Zarodniki na kartce. Połóż na noc liść paproci z ogrodu z brązowymi kupkami na białej kartce pod miską. Rano zobaczysz brązowy pył zarodników.
Czy wiesz, że…
- Rozmnażanie bez kwiatów. Paprocie rozmnażają się zarodnikami i nie mają ani nasion, ani kwiatów. Z zarodnika wyrasta małe przedrośle, a dopiero z niego nowa paproć. Wikipedia: Fern
- Kupki zarodni. Brązowe kropki pod liśćmi to kupki zarodni, w których dojrzewają zarodniki. Wikipedia: Sorus
- Noc świętojańska. Kwiatu paproci szukano w Noc Kupały, którą Kościół połączył z wigilią św. Jana Chrzciciela: z 23 na 24 czerwca. Wikipedia: Noc Kupały