Wejdź do lasu
Kukła Marzanny, ilustracja
ilustracja AI
Skarbiec legend · Słowianie

Kukła Marzanny

obrzędy słowiańskie

Pospolity · 5 pkt
ŚwiatSłowianieMocWygnanie zimyDar druidaPożegnanie zimy

Tak wygląda w Twoim profilu

Ten artefakt czeka gdzieś w lesie. Gdy go znajdziesz podczas grzybobrania, jego animowana ikona zapali się w Twoich Trofeach, w Gablocie artefaktów. Pospolity artefakt daje 5 pkt w lidze.

Zobacz animowaną kartę w Skarbcu →

Marzanna to słomiana kukła symbolizująca zimę, którą topi się lub pali na powitanie wiosny, dziś zwykle 21 marca. Zwyczaj wywodzi się z dawnych słowiańskich obrzędów i już w 1420 r. zwalczał go synod poznański.

Pochodzenie

Marzanna to słomiana kukła zimy i śmierci z wiosennych obrzędów Słowian zachodnich, znana też jako Śmiertka, Śmierć czy Morena. Najstarsze polskie świadectwa pochodzą z XV wieku: zwyczaj zakazał synod diecezji poznańskiej w 1420 roku, a Jan Długosz opisał Marzannę jako boginię.

Historia

Dawniej obrzęd odbywał się nie 21 marca, lecz w czwartą niedzielę Wielkiego Postu, zwaną w wielu regionach „śmiertną” lub „białą”. Młodzież robiła kukłę ze słomy, ubierała ją w kobiece łachmany, korale i wstążki, czasem w czepiec mężatki. Tak przygotowana Marzanna stawała się wcieleniem wszystkiego, co złe: zimy, głodu przednówka, chorób i samej śmierci.

Kukłę obnoszono po wsi z pieśniami, w których wypędzano Śmierć ze wsi. Potem niesiono ją za granicę wsi, nad rzekę lub staw, rozbierano, czasem podpalano i wrzucano do wody. Ważne było, by woda ją porwała, bo razem z kukłą odpływała zima. Wracając nie wolno było się oglądać, bo kto się obejrzał, mógł zachorować albo ściągnąć Śmierć z powrotem.

Zaraz po pożegnaniu zimy witano wiosnę. Do wsi wnoszono zieloną gałąź lub choinkę przystrojoną wstążkami i wydmuszkami, zwaną gaikiem albo „nowym latkiem”, i chodzono z nią od domu do domu ze śpiewem. Śmierć odchodziła, a życie wracało.

Kościół przez wieki próbował zakazać tego zwyczaju. Synod poznański w 1420 roku nakazał księżom pilnować, by w niedzielę śródpostną nie wynoszono „śmierci” i nie topiono jej w wodzie. Obrzęd jednak przetrwał, a kronikarz Jan Długosz w XV wieku uznał Marzannę za dawną polską boginię, porównywaną z rzymską Ceres. Część dzisiejszych badaczy traktuje ją ostrożnie raczej jako postać obrzędową niż pewne bóstwo.

Jak działa

Według obrzędu kukłę ubraną w kobiecy strój i wstążki obnoszono z pieśniami po wsi, a potem palono lub topiono w rzece. Razem z nią miała odejść zima, choroby i wszelkie zło. Wracając do domu, nie wolno było się oglądać za siebie, by nie ściągnąć nieszczęścia.

Moce

Losy

Kukły Marzanny z natury nie przetrwały, bo każdą topi się lub pali. Zwyczaj wciąż żyje w polskich szkołach i przedszkolach w pierwszy dzień wiosny, choć dziś często zastępuje się topienie paleniem na brzegu albo symbolicznym pożegnaniem, by nie zaśmiecać rzek.

W kulturze

Marzanna pojawia się w wielu polskich wierszach i piosenkach dla dzieci o nadejściu wiosny. Jej czeska i słowacka odpowiedniczka, Morana, jest tam bohaterką identycznego obrzędu.

Ciekawostka

Jan Długosz w XV wieku opisał Marzannę (u niego „Marzyana”) jako polską boginię, odpowiedniczkę rzymskiej Ceres.

Mikstury legend z tym artefaktem

Zobacz w Skarbcuanimowana karta, znajdź go w lesie

Źródła