
Kamień Ałatyr
folklor wschodniosłowiański
Tak wygląda w Twoim profilu
Ten artefakt czeka gdzieś w lesie. Gdy go znajdziesz podczas grzybobrania, jego animowana ikona zapali się w Twoich Trofeach, w Gablocie artefaktów. Legendarny artefakt daje 50 pkt w lidze.
Ałatyr to święty kamień z folkloru wschodniosłowiańskiego, „ojciec wszystkich kamieni” i pępek świata. Leży na cudownej wyspie Bujan pośrodku morza, a na nim rośnie drzewo świata.
Pochodzenie
Ałatyr to święty kamień z folkloru wschodniosłowiańskiego, nazywany „ojcem wszystkich kamieni”. Opisuje go „Gołębia Księga”, ludowy wiersz duchowny śpiewany przez wędrownych dziadów, i dziesiątki ruskich zaklęć leczniczych, spisanych głównie w XVIII i XIX wieku.
Historia
Daleko na wschodzie, na Morzu Okiańskim, leży wyspa Bujan, kraina, w której zaczyna się świat. Na wyspie spoczywa kamień Ałatyr, biały i palący, o którym zaklęcia mówią „bieł-goriucz kamień”. Według ludowych przekazów spod niego wypływają rzeki, które poją całą ziemię, a nad nim wznosi się drzewo, którego korzenie i korona łączą światy.
W „Gołębiej Księdze” mądry car Dawid odpowiada na pytania o porządek świata: który car nad carami, która rzeka matką rzek, który ptak matką ptaków. O Ałatyrze mówi, że jest ojcem wszystkich kamieni. Kamienia strzegą mityczni stróże: ptak Gagana z żelaznym dziobem i miedzianymi pazurami oraz wąż Garafena.
Najwięcej o Ałatyrze wiedzieli znachorzy i szeptuchy. Ich zamawiania zaczynały się podobnie: „Na morzu na Okiani, na wyspie na Bujanie leży biały palący kamień Ałatyr”. Uzdrowiciel w myślach wędrował przez pola i morze aż do kamienia, przy którym siedziała dziewica lub starzec, i prosił, by zamknęli chorobę, krwotok czy urok pod kamieniem na zawsze.
Imienia kamienia nie wyjaśniono do dziś. Jedni porównują je ze słowem „ołtarz”, inni, za językoznawcą Olegiem Trubaczowem, łączą z bursztynem. Ta druga wersja nadaje kamieniowi związek z Bałtykiem, skąd bursztyn rozchodził się na Ruś.
Jak działa
Według „Gołębiej Księgi” i ludowych zaklęć kamień jest biały i gorący, kryje święte znaki i ma moc uzdrawiania. Znachorzy zaczynali zamawianie od wędrówki w myślach na wschód, do wyspy Bujan i kamienia Ałatyr, by jego mocą przegnać chorobę. Kamienia strzegą ptak Gagana i wąż Garafena.
Moce
- Pępek świata: Według wierzeń leży w środku świata i od niego wszystko się zaczyna.
- Źródło rzek: Spod kamienia wypływają wody, które poją całą ziemię.
- Moc uzdrawiania: Wzywany w zaklęciach znachorów zamykał pod sobą choroby, krwotoki i uroki.
- Ojciec kamieni: „Gołębia Księga” stawia go ponad wszystkimi kamieniami świata.
- Strzeżony skarb: Pilnują go ptak Gagana i wąż Garafena.
Losy
Ałatyr istnieje tylko w pieśniach i zaklęciach, a wyspa Bujan nie ma miejsca na żadnej mapie. Zaklęcia z jego imieniem zapisywali jednak etnografowie w XIX i XX wieku od żywych jeszcze znachorów, więc tradycja przetrwała prawie do naszych czasów.
W kulturze
Wyspę Bujan rozsławił Aleksander Puszkin w „Bajce o carze Sałtanie” (1831), a opera Rimskiego-Korsakowa na jej podstawie wprowadziła ją na sceny świata. Znak nazywany dziś „Ałatyrem” to współczesny symbol, nie dawny słowiański.
Ciekawostka
Pochodzenie nazwy nie jest pewne. Porównuje się ją ze słowem „ołtarz”, a językoznawca Oleg Trubaczow wiązał ją z bursztynem.