
Czapka niewidka
baśnie polskie i słowiańskie
Tak wygląda w Twoim profilu
Ten artefakt czeka gdzieś w lesie. Gdy go znajdziesz podczas grzybobrania, jego animowana ikona zapali się w Twoich Trofeach, w Gablocie artefaktów. Pospolity artefakt daje 5 pkt w lidze.
Czarodziejska czapka, która czyni swojego właściciela niewidzialnym. To jeden z najstarszych motywów baśniowych, obecny w polskich bajkach ludowych i w podaniach całej Europy.
Pochodzenie
Czapka niewidka to wędrowny motyw baśniowy, znany w całej Europie. Jego najstarszy znany krewny to grecki hełm Hadesa, opisany już w „Iliadzie” Homera (VIII wiek p.n.e.), a w średniowiecznej „Pieśni o Nibelungach” (ok. 1200) pojawia się płaszcz niewidka, tzw. Tarnkappe.
Historia
W greckich mitach hełm, który czynił niewidzialnym, wykuli cyklopi dla Hadesa, władcy podziemi. Pożyczali go bohaterowie: Atena założyła go w bitwie pod Troją, by nie zobaczył jej Ares, a Perseusz otrzymał go od nimf, by po ścięciu Meduzy umknąć jej siostrom gorgonom.
Średniowieczna „Pieśń o Nibelungach” opowiada, jak Zygfryd odebrał karłowi Albrychowi płaszcz niewidkę. Ukryty w nim pomógł królowi Guntherowi pokonać w zawodach potężną królową Brunhildę. Oszustwo wyszło na jaw po latach i stało się jedną z przyczyn tragicznej śmierci bohatera.
W baśniach ludowych czarodziejskie nakrycie głowy zdobywa się na różne sposoby: podstępem, w nagrodę za dobry uczynek albo kradnąc je diabłu czy czarnoksiężnikowi. W baśni braci Grimm o dwunastu tańczących królewnach żołnierz dostaje od staruszki płaszczyk niewidkę, idzie w nim za królewnami do podziemnego królestwa i odkrywa, czemu co noc niszczą trzewiki.
Na wschodzie Słowiańszczyzny najsłynniejszą czapkę niewidkę opisał Aleksander Puszkin w poemacie „Rusłan i Ludmiła” (1820). Porwana przez złego karła Czarnomora Ludmiła przymierza przed lustrem jego czapkę, wkłada ją tył na przód i nagle znika. Dzięki temu długo wymyka się porywaczowi w jego zaczarowanym ogrodzie.
Jak działa
Wystarczy włożyć czapkę, by zniknąć wszystkim z oczu, a po zdjęciu znów stać się widocznym. W bajkach bohater zdobywa ją podstępem albo w nagrodę, a potem wykrada skarby, podsłuchuje wrogów lub ratuje królewnę. W tradycji ludowej czapkę niewidkę często przypisywano diabłu.
Moce
- Niewidzialność: Kto ją włoży, staje się niewidzialny dla wszystkich, a po zdjęciu znów widoczny.
- Podsłuchiwanie tajemnic: W baśniach bohater w czapce poznaje plany wrogów i sekrety królów.
- Ucieczka przed pościgiem: Pozwala wymknąć się potworom, czarownikom i strażnikom.
- Kradzież z ukrycia: Bohaterowie i złodzieje zabierają w niej skarby wprost sprzed nosa właściciela.
- Diabelska własność (wiara ludowa): W polskich podaniach taka czapka często należała do diabła, a zdobyta od niego mogła przynieść kłopoty.
Losy
Czapka niewidka nigdy nie istniała naprawdę, ale jej marzenie przetrwało w nauce: fizycy od lat pracują nad metamateriałami, które potrafią omijać światłem małe przedmioty, nazywanymi w prasie „pelerynami niewidkami”.
W kulturze
Puszkin uwiecznił czapkę w „Rusłanie i Ludmile”, a Michaił Glinka w operze o tym samym tytule (1842). Współczesnym potomkiem motywu jest peleryna niewidka z serii o Harrym Potterze.
Ciekawostka
Najstarszą znaną krewną czapki jest grecki Hełm Hadesa. Według „Iliady” założyła go Atena, by w bitwie nie zobaczył jej Ares.