
Bezoar
dawna medycyna
Tak wygląda w Twoim profilu
Ten artefakt czeka gdzieś w lesie. Gdy go znajdziesz podczas grzybobrania, jego animowana ikona zapali się w Twoich Trofeach, w Gablocie artefaktów. Pospolity artefakt daje 5 pkt w lidze.
Kamień, który powstaje w żołądkach zwierząt, np. kóz, ze zbitych włosów i niestrawionych resztek. Nazwa pochodzi z perskiego i oznacza „odtrutkę”.
Pochodzenie
Bezoary to twarde zlepy włosów, włókien roślinnych i soli mineralnych, które powstają w żołądkach zwierząt, najsłynniejsze w żołądkach dzikich kóz z Persji. Nazwa pochodzi od perskiego „pād-zahr”, czyli „przeciw truciźnie”. Do Europy wiedza o ich leczniczej mocy dotarła w średniowieczu z medycyną arabską.
Historia
Lekarze arabscy i perscy uważali bezoar za najszlachetniejszą odtrutkę natury. Według wierzeń zwierzęta, które jadły trujące rośliny i nie umierały, nosiły w sobie lek, który je chronił. Kamień oprawiano w złoto, zawieszano na łańcuszkach i zanurzano w winie przed posiłkiem albo zeskrobywano z niego proszek.
Na dworach europejskich bezoar stał się klejnotem równie cennym jak róg jednorożca. Władcy otrzymywali je w darze, przechowywali w skarbcach i na wszelki wypadek nosili przy sobie. W kolekcjach Habsburgów zachowały się kielichy z bezoarami w złotych oprawach.
Wątpliwości miał francuski chirurg Ambroise Paré, który służył królowi Karolowi IX. Gdy król otrzymał bezoar, Paré zaproponował próbę. Kucharz skazany na śmierć za kradzież srebrnej zastawy zgodził się zażyć truciznę, a potem bezoar, w zamian za ułaskawienie, gdyby przeżył. Zmarł po kilku godzinach w męczarniach, a Paré ogłosił, że bezoar nie jest odtrutką na wszystkie trucizny.
Mimo to popyt trwał jeszcze przez stulecie. W XVII w. jezuici w portugalskim Goa wyrabiali sztuczne „kamienie z Goa” z gliny, muszli, piżma i złota, sprzedawane jako tańszy odpowiednik. Lekarze ostatecznie porzucili bezoar w XVIII w., gdy rozwój chemii i farmakologii odebrał mu wiarygodność.
Jak działa
W dawnej medycynie uważano, że bezoar zneutralizuje każdą truciznę. Monarchowie oprawiali go w złoto i trzymali w skarbcach, a moczono go w napojach dla ochrony przed otruciem.
Moce
- Uniwersalna odtrutka: Według dawnej medycyny bezoar wrzucony do kielicha unieszkodliwiał każdą truciznę.
- Ochrona noszącego: Noszony jako amulet miał chronić przed otruciem i zarazą.
- Lek z proszku: Zeskrobany proszek podawano na gorączki i choroby, co dziś uważa się za nieskuteczne.
- Dowód rzadkości: Prawdziwy bezoar był tak rzadki, że sam jego posiadacz zyskiwał prestiż.
Losy
Bezoary oprawne w złoto przechowują dziś muzea, m.in. Kunsthistorisches Museum w Wiedniu. W medycynie słowo „bezoar” oznacza dziś zlepy niestrawionych substancji w żołądku człowieka, które czasem trzeba usuwać chirurgicznie.
W kulturze
W powieściach o Harrym Potterze Snape uczy, że bezoar z żołądka kozy chroni przed większością trucizn, a Harry ratuje nim Rona w „Księciu Półkrwi” (2005). To fikcyjne rozwinięcie dawnej wiary.
Ciekawostka
W 1567 r. francuski chirurg Ambroise Paré sprawdził tę wiarę na skazanym kucharzu, który zgodził się zażyć truciznę i bezoar. Kamień nie pomógł, a Paré ogłosił, że nie jest odtrutką na wszystko.